Önlisans süresi içinde ÇED, imar, bağlantı, mülkiyet, kamulaştırma veya ilgili kurum görüşleri tamamlanamamışsa süre uzatımı ihtiyacı doğabilmektedir. Burada belirleyici olan, gecikmenin soyut ifadelerle anlatılması değil, hangi işlemin hangi kurum yazısı veya teknik engel nedeniyle tamamlanamadığının belgelerle ortaya konulmasıdır. Depolamalı GES ve RES projelerinde DSİ, İl Tarım, mera komisyonu, koruma kurulu, Karayolları ve TEİAŞ süreçleri birbirine bağlı ilerlediği için süre uzatım talebi, proje takvimi ve EPLY m.17 yükümlülükleri birlikte hazırlanmalıdır.

Ret kararının gerekçesi önce dosya kronolojisiyle karşılaştırılmalıdır. İdare, şirketten kaynaklanan bir eksiklik mi tespit etmiştir; yoksa kurum görüşleri, saha engelleri veya mevzuat gereği beklenen işlemler mi gecikmeye yol açmıştır? Bu ayrım netleşmeden doğrudan dava açılması veya yalnızca yeni dilekçe verilmesi sağlıklı bir dosya yönetimi sağlamaz. Somut dosyada İYUK m.11 kapsamında idari başvuru, iptal davası ve yürütmenin durdurulması talebi birlikte veya sıralı şekilde değerlendirilebilir.

Saha tadili, kendi başına önlisans süresini otomatik olarak uzatan bir işlem değildir. Ancak tadil ihtiyacının neden doğduğu, önceki sahada hangi objektif engellerin bulunduğu ve yeni sahanın EPLY m.17 yükümlülüklerini nasıl etkilediği süre uzatım talebinin gerekçesi bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle saha tadili dosyasında yalnızca koordinat değişikliği değil, ÇED, imar, bağlantı, mera, kamulaştırma ve mülkiyet adımlarının yeni takvimi de ortaya konulmalıdır.

Her olumsuz bağlantı görüşü projenin tamamen sona erdiği anlamına gelmemektedir. Görüşün hangi teknik veya kapasite gerekçesine dayandığı, alternatif bağlantı noktası bulunup bulunmadığı, kapasite tahsis sürecinin nasıl işletildiği ve idari başvuru imkanı ayrı ayrı incelenmelidir. Bazı dosyalarda teknik revizyon veya yeni başvuru yolu anlamlı olabilir; bazı dosyalarda ise olumsuz görüşün idari işlem niteliği ve projenin önlisans statüsüne etkisi nedeniyle dava stratejisi değerlendirilmelidir.

Uygulamada en fazla süre kaybı, tek bir izinden ziyade izinlerin birbirine bağlı ilerlemesinden kaynaklanmaktadır. ÇED süreci, TEİAŞ bağlantı görüşü, imar planı kurum görüşleri, mera tahsis amacı değişikliği, tarım dışı kullanım izni, DSİ görüşü, koruma kurulu değerlendirmesi, kamulaştırma ve ön proje onayı aynı takvimde ilerlemediğinde bir işlem diğerini bekletebilmektedir. Bu nedenle depolamalı projelerde izin yönetimi, yalnızca belge toplama işi değil, kritik yol analizi ve idari süre yönetimidir.

ÇED sürecinin sonlandırılması tek başına otomatik önlisans iptali sonucunu doğurmamaktadır; ancak üretim lisansı başvurusu için gereken belge zincirini bozduğu için ciddi bir risk yaratmaktadır. Sonlandırmanın nedeni saha değişikliği, olumsuz kurum görüşü veya proje revizyonuysa yeni ÇED sürecinin ne kadar süreceği ve kalan önlisans süresinde diğer yükümlülüklerin tamamlanıp tamamlanamayacağı hesaplanmalıdır. Bu analiz, süre uzatımı, saha tadili ve olası idari başvuru dosyasının merkezinde yer almaktadır.

Mera tahsis amacı değişikliği reddedildiğinde önce ret gerekçesinin niteliği incelenmelidir. Ret, mera bütünlüğü, alternatif alan, kamu yararı veya tarımsal kullanım gerekçesine dayanabilir. Dosyada yeni saha seçimi, ek teknik rapor, idari itiraz veya iptal davası seçenekleri değerlendirilebilir. Enerji projelerinde bu başlık yalnızca arazi kullanım izni olarak değil, ÇED, imar, kamulaştırma ve üretim lisansı başvurusuna etkisiyle birlikte ele alınmalıdır.

Kamulaştırma, irtifak hakkı, acele kamulaştırma ve kamu kurumları arasında taşınmaz devri işlemleri tamamlanmadan proje sahasında kalıcı hak kurulamayabilir. 2942 sayılı Kanun m.30 kapsamındaki süreçler, kamu kurumları arasındaki taşınmaz devri veya irtifak tesisi bakımından lisans dosyasının kritik parçası haline gelebilmektedir. Bu süreçte kamu yararı kararı, kamulaştırma planı, tapu tescili ve dava ihtimalleri önlisans süresiyle birlikte izlenmelidir.

Üretim lisansı başvurusu için gereken belgeler çoğu zaman sıralı ilerlemektedir. ÇED tamamlanmadan imar süreci, bağlantı anlaşması olmadan bazı proje onayları, mülkiyet veya irtifak kurulmadan saha uygulaması sağlıklı ilerlemeyebilir. Bir kurum görüşündeki gecikme diğer belgenin hazırlanmasını fiilen engellediğinde, süre uzatımı veya dava dosyasında bu zincirleme bağımlılığın açık biçimde gösterilmesi gerekmektedir. Aksi halde dosya, tek tek eksik belge listesi gibi görünebilmektedir.

İYUK m.11 başvurusu, idareden işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının istenmesi yoludur; iptal davası ise idari işlemin yargı önünde hukuka aykırılığının ileri sürülmesidir. Hangi yolun tercih edileceği işlem türüne, süre durumuna, eldeki delile ve yürütmenin durdurulması ihtiyacına göre belirlenmelidir. Enerji dosyalarında bu karar geciktirilmemelidir; çünkü idari başvuru ve dava süreleri proje takvimiyle aynı anda işlemektedir.