Borçlunun Temerrüdü: TBK 117’ye Göre İhtar, Kesin Vade, Temerrüt Faizi ve Dava Yolu

Uyuşmazlık çoğu kez alacağın varlığında değil, borçlunun hangi tarihte temerrüde düştüğünde düğümlenir. Bir faturanın gönderildiği, bir dekontun açıkta kaldığı, teslim tarihinin sözleşmeye yazıldığı veya alacaklının sonradan noter ihtarı çektiği dosyalarda faiz başlangıcı bir-iki cümleyle değişmez; muacceliyet, vade, ihtar ve takip tarihi birbirinden ayrılmadan karar kurulamaz. Bu ayrım yanlış yapıldığında, alacaklı işlemiş faizini kaybeder; borçlu ise gereksiz faiz ve masrafla karşılaşır. Özellikle havale ile gönderilen para uyuşmazlıklarında, kira sözleşmesinden doğan periyodik borçlarda ve alacak davası hazırlığında TBK 117, TBK 120, TBK 125, 3095 sayılı Kanun ve gerektiğinde TTK 1530 birlikte okunmalıdır. Bu içerik 24.05.2026 itibarıyla son kez gözden geçirilmiştir.

İnceleyen: Av. Barış Berkay Çiftçi, LL.M. | Son gözden geçirme: 24.05.2026

TBK 117’ye Göre Borçlunun Temerrüdü Ne Zaman Başlar?

TBK 117 doğrudan cevabı verir: muaccel bir borcun borçlusu, kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak ifa günü sözleşmede birlikte belirlenmişse veya saklı tutulan hakka dayanarak usulüne uygun biçimde sonradan belirlenmişse, ayrıca ihtara gerek olmadan o günün geçmesiyle temerrüt gerçekleşir. Bu ayrım, dava veya takipte faiz başlangıcının neden bazen ihtar tarihi, bazen de vade günü olarak kabul edildiğini açıklar.

Muacceliyet olmadan temerrüt oluşur mu?

Muaccel hale gelmemiş bir borçta temerrüt tartışması başlamaz. Bu nedenle önce borcun istenebilir hale geldiği tarih netleştirilir; teslim şartına bağlı satışta teslimin gerçekleşmesi, eser sözleşmesinde işin kabulü, kira ilişkisinde aylık ödeme gününün dolması veya iade borcunda fesih bildiriminin tebliği bu zincirin temel halkalarıdır. Muacceliyet ispat edilemezse ihtar çekilmiş olsa bile borçlu temerrüde düşmüş sayılmayabilir.

Kesin vade ile sonradan belirlenen gün nasıl ayrılır?

Kesin vade, sözleşme kurulurken tarafların ifa gününü açıkça belirlemesi veya hesaplanabilir hale getirmesidir. Kürşad Yağcı’nın İstanbul Hukuk Mecmuası’ndaki çalışması, sonradan belirli hale gelebilen vadede de borçlunun hangi anda ayrıca ihtara ihtiyaç duymadan temerrüde düşeceği sorusunu tartışır; Yargıtay uygulaması ise çoğu dosyada klasik çizgiye yakın durup, alacaklının ispat yükünü sıkı tutar. Bu yüzden “teslimden 10 gün sonra” veya “hakediş onayından 7 gün sonra” gibi kayıtlar kullanılıyorsa, olayın gerçekten o eşiğe ulaştığını belgelemek gerekir.

İhtar Ne Zaman Aranmaz ve Hangi Belgeler Vade Yerine Geçer?

İhtarın aranmadığı alan istisnadır ve dosyada açıkça kurulmalıdır. Sözleşmede kesin gün varsa, taraflardan birine tanınan bildirim hakkı kullanılarak gün usulüne uygun belirlenmişse veya özel kanun daha sıkı bir geç ödeme rejimi öngörüyorsa, borçlu ayrıca uyarılmadan temerrüde düşebilir. Buna karşılık vadesiz dekont, açık bırakılmış fatura veya salt hesap ekstresi çoğu zaman tek başına yeterli görülmez.

Kira sözleşmesinde ödeme günü yazıyorsa ayrıca ihtar gerekir mi?

Kural olarak hayır. Yargıtay’ın 27.12.2016 tarihli 6. Hukuk Dairesi kararında, kira sözleşmesinde bedelin ödeneceği gün belirlenmiş olduğu için kiracının ayrıca ihtar çekilmeden temerrüde düştüğü ve faiz hesabının bu günler esas alınarak yapılabileceği kabul edilmiştir. Bu nedenle kira sözleşmesinden doğan aylık ödeme borçlarında vade maddesi açık yazılmışsa, takip öncesi faiz tartışması çoğu kez sözleşme metni üzerinden çözülür.

Fatura veya dekont tek başına yeterli midir?

Hayır; Yargıtay çizgisi bu konuda oldukça tutarlıdır. 15. Hukuk Dairesi 19.03.2014 tarihli kararında salt faturanın temerrüde esas alınamayacağını, 12. Hukuk Dairesi 13.06.2024 tarihli kararında ise dekontta vade bulunmadığı ve ayrıca temerrüt belgesi sunulmadığı için işlemiş faizin ancak takip tarihinden itibaren istenebileceğini açıkça vurgulamıştır. Özellikle eser sözleşmesi, cari hesap ve iade alacağı dosyalarında fatura ile ihtarın ayrı işlevlerini birbirine karıştırmamak gerekir.

Temerrüt Faizi, Aşkın Zarar ve Seçimlik Haklar Nasıl İşler?

Temerrüt, borcu ortadan kaldırmaz; borçlu hâlâ ifa etmek zorundadır. Bunun üzerine para borçlarında temerrüt faizi, diğer borçlarda gecikme tazminatı ve tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde TBK 125 kapsamındaki seçimlik haklar eklenir. Bu yüzden “önce ana alacak, sonra faiz bakılır” yaklaşımı eksiktir; asıl sorulması gereken, borçlunun hangi tarihten itibaren hangi sonuçlarla sorumlu hale geldiğidir.

Temerrüt faizi ne zaman başlar ve nasıl hesaplanır?

Temerrüt faizi, borçlunun temerrüde düştüğü gün itibarıyla işlemeye başlar; dolayısıyla faiz hesabı vade veya ihtar tartışmasının doğal uzantısıdır. Sözleşmede oran kararlaştırılmamışsa 3095 sayılı Kanun devreye girer; oran kararlaştırılmışsa da TBK 120’nin getirdiği sınır ve sözleşmenin niteliği birlikte değerlendirilir. Para borcunda alacaklı çoğu zaman ayrıca zararı ispat etmeksizin faiz isteyebilir; fakat hangi günlerden itibaren isteyebileceğini belgeleyemezse, mahkeme veya icra tetkik mercii hesabı dava ya da takip tarihine çeker.

Pratik hesapta yalnız oran değil, başlangıç günü de sonucu belirler. Aynı 500.000 TL alacakta faiz oranı sabit kalsa bile, temerrüdün ihtar tarihi yerine takip tarihinden başlatılması aylara yayılan ciddi kayıp yaratır. Bu nedenle dava öncesi uzlaşma görüşmesi, telefon kaydı veya muhasebe mutabakatı yerine; hangi belgenin temerrüt doğurduğunu açıkça gösteren yazılı zincir kurulması, faiz hesabından önce gelen esas koruma adımıdır.

Aşkın zarar ve sözleşmeden dönme ne zaman gündeme gelir?

Faiz, alacaklının tüm zararını karşılamıyorsa aşkın zarar ayrıca talep edilebilir; ancak burada zarar ve kusur tartışması yeniden açılır. Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerde ise TBK 125 kapsamında alacaklı, uygun ek süre verdikten sonra ifada ısrar etmek, ifadan vazgeçip müspet zarar istemek veya sözleşmeden dönmek arasında seçim yapar. Özellikle uyarlama tartışmalı sözleşmelerde ve ibraname denetimine konu dosyalarda temerrüt tarihi, sonradan kurulacak tazminat zincirinin başlangıç noktasıdır.

Bu akışta en sık hata, ihtar ile ek süreyi birbirine karıştırmaktır. İhtar temerrüdü başlatır; ek süre ise özellikle karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde TBK 125’e giden seçimlik yolun ön aşamasıdır. İkisini aynı belge içinde kurmak mümkündür; fakat metin bunu açıkça göstermiyorsa ileride “faiz ne zaman başladı” ve “dönme hakkı ne zaman doğdu” soruları ayrı ayrı problem üretir.

İhtar, Takip ve Dava Stratejisi Nasıl Kurulmalıdır?

Hangi mahkeme veya takip yolu seçilir?

Yetki bakımından HMK 6 genel kuralı ve gerekiyorsa HMK 10’daki sözleşmenin ifa yeri kuralı birlikte değerlendirilir; görev ise kira, tüketici, ticari satım, eser veya vekâlet ilişkisinin niteliğine göre değişir. Bu nedenle tek bir “temerrüt davası mahkemesi” yoktur. Örneğin vekâlet sözleşmesinden doğan ücret alacağı ile kira veya eser ilişkisinden doğan alacak aynı merciye gitmeyebilir; fakat her üçünde de temerrüt tarihi yanlış kurulursa faiz talebi aynı biçimde zedelenir.

Bir başka kritik ayrım da icra dosyasındaki talep kalemi ile mahkemedeki talep sonucunun aynı mantıkta kurulmasıdır. Takipte işlemiş faiz istenip davada bunun dayanağı açıklanmazsa, borçlu yalnız ana parayı ödemiş olsa bile faiz yönünden uyuşmazlık sürer ve dosya gereksiz bilirkişi incelemesine gider. Bu yüzden ihtar metni, takip talebi ve dava dilekçesi aynı kronolojiyi taşımalı; sonradan eklenen açıklamalarla temerrüt tarihi kurtarılmaya çalışılmamalıdır.

Yargıtay Çizgisi, Sık Sorulan Sorular ve Sonuç

Yargıtay uygulaması üç temel hat üzerinde birleşir: vade açıksa ayrıca ihtar aranmaması, vade belirsizse alacaklının temerrüt ispat yükünün ağır olması ve salt fatura veya dekontun çoğu dosyada tek başına yeterli kabul edilmemesi. Bu çizgi, TBK 117’nin soyut hükmünü somut dosya matematiğine çevirir. Aşağıdaki kararlar, pratiğin en sık düştüğü hataları görünür hale getirir.

Temerrüt için noter ihtarı şart mı?

Hayır. TBK 117, noter ihtarını zorunlu tek yol olarak saymaz; önemli olan ihtarın karşı tarafa varması ve içeriğinin temerrüt doğurmaya elverişli olmasıdır. Ancak ispat kolaylığı nedeniyle noter, KEP veya tebliğ delili güçlü başka yöntemler çoğu dosyada daha güvenli kabul edilir.

TBK 117 uygulamada soyut bir genel hüküm değildir; faiz başlangıcı, ihtarın gerekip gerekmediği, icra takibinin ne kadar güçlü kurulacağı ve TBK 125 kapsamındaki seçimlik hakların ne zaman devreye gireceği bu maddeye bağlıdır. Dosyayı hazırlarken önce alacağı değil, temerrüt tarihini görünür hale getirmek; ardından belge, merci ve faiz stratejisini buna göre kurmak gerekir. Borçlar hukuku yazılarının tamamına Borçlar Hukuku kategori sayfasından ulaşabilirsiniz.