Kısa cevap: TBK m. 53, ölüm nedeniyle açılan maddi tazminat dosyalarında üç ana kalemi görünür kılar: cenaze gideri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi ve çalışma gücü kaybı, ayrıca ölenin desteğinden yoksun kalanların uğradığı ekonomik kayıp. Uygulamada asıl uyuşmazlık “kim destekti, destek ne kadar düzenliydi, hangi gelir ve yaşam tablosu esas alınacak, SGK veya sigorta ödemesi nasıl değerlendirilecek?” sorularında çıkar. İspat ve hesap disiplini kurulmadan açılan dava, çoğu zaman haklı dosyayı da zayıflatır.
Bu içerik 19.05.2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Ölüm dosyalarında ilk hafta çoğu aile için aynı geçer: hastane kayıtları, defin işlemleri, kaza veya iş kazası tutanakları, savcılık evrakı ve bir yandan da gelir kaybının nasıl karşılanacağı sorusu. Dosya biraz sakinleşince bu kez hukuk tek bir noktaya kilitlenir: geride kalan kişinin gerçekten hangi maddi destekten mahrum kaldığı ve bunun hangi belgeyle ispatlanacağı.
TBK 53 yalnızca “ölüm oldu, tazminat doğdu” diyen kısa bir madde değildir. Uygulamada cenaze faturası, son tedavi gideri, destek payı, bakiye ömür, aktif-pasif dönem, poliçe limiti, SGK ödemesi, kusur, yanlış hasım ve zamanaşımı aynı dosyada birlikte tartışılır. Bu nedenle konuya sadece madde açıklaması gibi değil, işlem rehberi gibi bakmak gerekir.
TBK 53 tam olarak hangi zararları kapsar?
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 53, ölüm halinde uğranılan zararları sınırlı değil ama tipik biçimde saymaktadır. Maddede üç çekirdek kalem vardır ve her biri ayrı delil seti ister.
Güncel madde metni:
TBK m. 53: “Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: 1. Cenaze giderleri. 2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar. 3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.”
TBK m. 55 özeti: Destekten yoksun kalma zararı ve bedensel zarar, kanun hükümleri ile sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarar hesabında otomatik indirim kalemi yapılamaz.
| Zarar kalemi | Dayanak | Temel belge | Uygulamadaki tipik risk |
|---|---|---|---|
| Cenaze giderleri | TBK 53/1 | Fatura, defin/mezarlık belgesi, ödeme dekontu | Belgesiz harcamaların soyut bırakılması |
| Ölüm öncesi tedavi ve çalışma gücü kaybı | TBK 53/2 | Hastane kayıtları, ilaç-gider belgeleri, gelir belgeleri | Ölüm hemen gerçekleşti varsayımıyla bu kalemin atlanması |
| Destekten yoksun kalma zararı | TBK 53/3 ve TBK 55 | Nüfus kayıtları, gelir, yaşam standardı, fiili destek delilleri, aktüer raporu | Mirasçılık ile destek ilişkisinin karıştırılması |
Uygulamada dosyanın ağırlık merkezi çoğu zaman üçüncü kalemdedir. Çünkü cenaze gideri ve son tedavi gideri daha somut evrakla ilerler; asıl tartışma, ölen kişinin eşe, çocuğa, anne-babaya veya fiilen destek verdiği başka bir kişiye ne ölçüde ve ne süreyle katkı sağladığı noktasında büyür.
Kimler destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir?
Bu tazminatın kaynağı yalnız mirasçılık değildir. Destekten yoksun kalma zararı, ölüm anında destek gören kişinin malvarlığında doğan bağımsız bir kayıptır. Bu nedenle eş, çocuk, anne-baba klasik hak sahipleridir; fakat somut olayda nişanlı, kardeş veya resmi nikahsız birlikte yaşanan partner de fiili ve düzenli destek ilişkisini ispatlayabiliyorsa talepte bulunabilir.
| Talep sahibi | İspat ekseni | Pratik not | Yanlış değerlendirme riski |
|---|---|---|---|
| Eş | Evlilik, ortak yaşam, gelir paylaşımı | Gelir tek kişiden gelmese bile aile bütçesi önemlidir | Sadece maaş bordrosuna bakılıp ev içi katkının yok sayılması |
| Çocuk | Bakım yükümlülüğü, eğitim dönemi, fiili destek | Küçük çocuklarda destek karinesi daha güçlüdür | Yetiştirme giderlerinin yanlış paylaştırılması |
| Anne-baba | Düzenli maddi yardım veya hizmet desteği beklentisi | YİBBGK 2018/6 kararı çocuk desteği yönünden önemli karine kurmuştur | “SGK geliri yoksa destek yoktur” denmesi |
| Fiili partner / nişanlı / kardeş | Birlikte yaşam, ortak gider, düzenli transfer, tanık ve belge | Doktrin ve içtihat fiili desteği esas alır | Sırf resmi bağ yok diye talebin peşinen dışlanması |
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 22.06.2018 tarihli, E.2016/5, K.2018/6 sayılı kararı özellikle anne-baba bakımından kritik çizgiyi kurmuştur: çocuğun anne-babaya destek olduğunun karine olarak kabul edilebileceği ve SGK’dan gelir bağlanması şartının aranamayacağı yönündeki yaklaşım, ispat yükünü daha gerçekçi bir yere taşımıştır.
Destek ilişkisi nasıl ispat edilir, hangi belgeler gerekir?
Mahkemelerin ve sigorta dosyalarının en sert kırılma noktası burada oluşur. “Biz zaten aynı evde yaşıyorduk” cümlesi tek başına yetmez. Dosyada destek ilişkisinin parasal veya hizmet yönünü görünür kılan iz bırakmak gerekir.
Dosyaya erken toplanması gereken belgeler:
- Ölüm belgesi, otopsi veya hastane epikrizi, defin evrakı ve cenaze faturaları
- Trafik veya iş kazası ise kaza tespit tutanağı, kolluk evrakı, savcılık dosyası ve bilirkişi raporları
- Maaş bordroları, SGK hizmet dökümü, vergi kayıtları, banka transferleri ve düzenli ödeme hareketleri
- Ortak adres kayıtları, kira sözleşmesi, eğitim giderleri, bakım ve sağlık harcamaları
- Destek ilişkisini doğrulayan tanık listesi, yazışma ve varsa nafaka/yardım kararları
Akademik yazında da destek kavramının düzenlilik, devamlılık ve güven unsurlarıyla değerlendirildiği görülmektedir. Altunkaya ve Çomaklı, desteğin sadece bugünkü nakit transferinden ibaret olmayıp geleceğe dönük kuvvetli bakım beklentisini de içerdiğini vurgular. Rabia Özsoy’un çalışması ise resmi nikahsız birlikte yaşam gibi dosyalarda ilişkinin soyut değil, somut yaşam verileriyle ispatlanması gerektiğini ortaya koyar.
Tazminat nasıl hesaplanır?
Hesaplama, salt “maaş x yıl” formülü değildir. Destekten yoksun kalma tazminatında aktif ve pasif dönem, bakiye ömür, destek payları, çocukların eğitim ve ayrılma yaşları, eşin yeniden evlenme olasılığı, yetiştirme gideri, müterafik kusur ve poliçe limiti aynı raporda birleşir. Bu yüzden denetime elverişli aktüer raporu, dosyanın omurgasıdır.
| Hesap unsuru | Ne incelenir? | Uygulamadaki kritik soru |
|---|---|---|
| Gelir tabanı | Net gelir, gerçek kazanç, meslek verileri, emsal ücret | Asgari ücrete mi, gerçek gelire mi gidilecek? |
| Destek payları | Eş, çocuk, anne-baba için pay oranları | Yetiştirme gideri ve kişisel harcama doğru ayrıldı mı? |
| Destek süresi | Bakiye ömür, eğitim süresi, aktif/pasif dönem | Hak sahibinin değil, desteğin kalan ömrü ve fiili yardım süresi esas alındı mı? |
| İndirim ve mahsup | Müterafik kusur, rücu edilebilir ödemeler, poliçe limiti | SGK veya sigorta ödemesi otomatik ve hukuka aykırı biçimde düşüldü mü? |
AYM’nin E.2021/82, K.2022/167, 29.12.2022 tarihli kararı, destekten yoksun kalma tazminatının genel kabul görmüş aktüerya kurallarına göre hesaplanmasına ilişkin kanuni tercihin altını çizmektedir. Buna paralel olarak Özkan Koç, SGK’nın rücu niteliği taşımayan ödemelerinin zarar hesabında otomatik indirim gerekçesi yapılamayacağını; indirimin ancak hukuki niteliği net bir ödeme kalemi varsa tartışılabileceğini vurgulamaktadır.
Hesap raporunda mutlaka görülmesi gereken başlıklar: kabul edilen net gelir, destek paylaştırma tablosu, çocukların destekten çıkış tarihleri, eş için destek süresi, aktif ve pasif dönem ayrımı, kullanılan yaşam tablosu, kusur oranı, poliçe limiti ve mahsup kalemlerinin hukuki gerekçesi. Bu başlıklardan biri eksikse rapor çoğu zaman denetime elverişli değildir.
Özellikle dikkat: cenaze gideri ile destek zararını aynı torbaya koyan, SGK kalemini açıklamasız düşen veya “takdiren” genel indirim yapan raporlar itiraz edilmeden bırakılmamalıdır. TBK 55 mantığı, hesaplamanın ölçülebilir ve gerekçeli olmasını gerektirir.
Süre, başlangıç, merci ve dava yolu
Bu dosyalarda en pahalı hata, tazminat hesabını konuşmadan önce yanlış merciye gitmektir. TBK 53 maddi zarar kalemini verir; fakat hangi mahkemenin görevli olduğu, hangi başvuru yolunun izleneceği ve zamanaşımının hangi rejime tabi olduğu olayın kaynağına göre değişir.
| Dosya tipi | Başvuru / dava yolu | Merci / mahkeme | Süre başlangıcı ve kritik not |
|---|---|---|---|
| Trafik kazası | Önce sigortacıya yazılı başvuru, ardından dava veya Sigorta Tahkim | Çoğu dosyada Asliye Ticaret Mahkemesi veya Sigorta Tahkim Komisyonu | Genel haksız fiil rejiminde zarar ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren 2 yıl, fiilden itibaren 10 yıl; suç varsa daha uzun ceza zamanaşımı ayrıca kontrol edilir |
| İş kazası | İşveren ve gerekiyorsa üçüncü kişilere karşı tazminat davası | İş Mahkemesi | İş kazası dosyalarında sözleşme, iş güvenliği ve sosyal güvenlik boyutu birlikte incelenir; tek formül yaklaşımı yanlıştır |
| Genel haksız fiil / tıbbi uygulama / başka ölüm dosyaları | Tazminat davası | Somut olaya göre Asliye Hukuk, Tüketici veya özel görevli mahkeme | TBK 72’deki 2 ve 10 yıllık rejim çoğu dosyada başlangıç noktasıdır; fakat ilişki akde dayanıyorsa özel süre ayrıca kontrol edilmelidir |
Sürenin başlangıcı bakımından özellikle iki nokta önemlidir: Birincisi, zarar gören kişinin sadece ölümü değil, sorumluyu ve talebin hukuki çerçevesini makul ölçüde öğrenmiş olması gerekir. İkincisi, ceza dosyası bulunan olaylarda daha uzun ceza zamanaşımı sivil dosyayı etkileyebilir. Bu alan, dosya başında kontrol edilmezse iyi hazırlanmış rapor bile süre engeline çarpabilir.
Hasım seçimi de en az süre kadar kritiktir. Trafik dosyasında sürücü, işleten, araç maliki, sigortacı veya Güvence Hesabı; iş kazasında işveren, alt işveren, taşeron, üretici veya üçüncü kişi; tıbbi uygulama dosyasında hekim, özel hastane, kamu idaresi veya sigortacı farklı kombinasyonlarda sorumluluk taşıyabilir. Yanlış hasım seçimi, bazen davanın usulden sürünmesine, bazen de doğru tarafa karşı süre kaybına neden olur.
Bu yüzden dosya açılmadan önce şu dört soru net cevaplanmalıdır: hangi olay ölüm sebebidir, hangi hukuk rejimi uygulanır, hangi kuruma ön başvuru gerekir, kimler müştereken veya müteselsilen sorumludur? Bu sorular açık değilse dava dilekçesi teknik olarak eksik başlar.
Yanlış yol, yanlış süre ve eksik ispat riskleri
En sık görülen kırmızı bayraklar:
- Mirasçılık belgesi sunulup destek ilişkisini gösteren banka, gider, bakım veya tanık delillerinin hiç toplanmaması
- Poliçe mevcut olduğu halde sigortacıya hiç başvurmadan eksik hasımlı dava açılması
- Cenaze ve tedavi giderlerinin belgesiz bırakılması
- Aktüer raporunda hangi hayat tablosunun, hangi gelir kabulünün ve hangi paylaştırmanın kullanıldığının açıklanmaması
- Destek şahsın kusuru, hak sahibinin müterafik kusuru ve üçüncü kişi sorumluluğunun birbirine karıştırılması
- Haksız fiil zamanaşımının, ceza zamanaşımı ihtimali hiç kontrol edilmeden kabul edilmesi
Hasret Akbulut ve Mehmet Akbulut, B. No: 2021/32645, 15.04.2025 kararında Anayasa Mahkemesi, destek şahsın tam kusurlu olduğu dosyalarda Yargıtay yaklaşımının değişmesi nedeniyle ortaya çıkan öngörülebilirlik sorununu ayrıntılı biçimde tartışmıştır. B. No: 2022/92475 kararında ise aynı eksen, sigorta genel şartları ve zarar gören üçüncü kişi konumu bakımından yeniden görünür hale gelmiştir. Bu iki karar, özellikle trafik ve sigorta dosyalarında kaza tarihi ile poliçe tarihinin neden baştan masaya konması gerektiğini göstermektedir.
Somut örnek olay ve kısa hesap iskeleti
Örnek: 42 yaşındaki bir çalışan, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini eksik aldığı iddia edilen bir iş kazasında vefat ediyor. Geride eşi ile 9 ve 15 yaşında iki çocuk kalıyor. Dosyada cenaze faturaları, son hastane masrafı, SGK kayıtları ve bordrolar mevcut.
Bu tabloda önce TBK 53/1 uyarınca cenaze giderleri, ardından ölüm hemen gerçekleşmemişse TBK 53/2 çerçevesinde son tedavi ve çalışma gücü kaybı kalemleri ayrıştırılır. Esas büyük kalem TBK 53/3 kapsamındaki destek zararıdır. Aktüer, net gelir tabanını, çocukların destekten çıkış yaşlarını, eş için destek süresini ve desteğin aktif-pasif dönemini çalışır; işveren kusuru, varsa üçüncü kişi kusuru ve rücu edilebilir sosyal güvenlik kalemleri ayrı değerlendirilir.
Bu örnekten görüldüğü gibi “maaş x yıl” pratik değildir. Hak sahiplerinin yaşları, eğitimi, ekonomik düzeni, desteğin yaşam standardı ve dosyanın trafik mi iş kazası mı olduğu sonucu değiştirir. Ö. Hakan Çavuş özellikle anne-baba ve çocuk ekseninde, desteklik ilişkisinin sosyal güvenlik gelirinden bağımsız değerlendirilmesi gerektiğini; Özsoy ise fiili birliktelik ve destek ilişkisinde indirimin otomatik değil olaya bağlı kurulması gerektiğini göstermektedir.
Kararlar uygulamada hangi çizgiyi kuruyor?
1. YİBBGK, 22.06.2018, E.2016/5, K.2018/6: Çocukların anne-babaya destek olduğunun karine olarak kabulü ve SGK’dan gelir bağlanmasının zorunlu ispat şartı sayılamayacağı yönündeki yaklaşım, destek ilişkisini daraltan eski pratiği önemli ölçüde yumuşatmıştır.
2. AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17.07.2020: kararda zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarının kanuni tazminat korumasını daraltacak biçimde yürütme eliyle belirlenemeyeceği vurgulanmıştır. Bu, destekten yoksun kalma zararının sadece teknik sigorta metnine sıkıştırılamayacağını gösterir.
3. AYM, Hasret Akbulut ve Mehmet Akbulut, 15.04.2025: Destek şahsın tam kusuru ve sigortacının sorumluluğu ekseninde içtihat değişikliğinin adil yargılanma ve öngörülebilirlik boyutu tartışılmıştır. Trafik dosyalarında hâlâ poliçe ve kaza tarihi okumasının neden vazgeçilmez olduğu bu karardan açıkça görülür.
4. AYM, E.2021/82, K.2022/167, 29.12.2022: Destekten yoksun kalma tazminatının genel kabul görmüş aktüerya kurallarıyla hesaplanması gerektiği yönündeki anayasal değerlendirme, bilirkişi raporunun neden gerekçeli ve denetlenebilir olması gerektiğini pekiştirir.
Dilekçe örneği nasıl kurulmalı?
Excel satırındaki şablon ihtiyacı bakımından burada tam metinli ama olaya göre uyarlanması gereken kısa bir iskelet vermek daha sağlıklıdır. Dilekçe, salt mağduriyet anlatısı değil; zarar kalemleri ile delil zincirini aynı düzlemde kuran teknik metin olmalıdır.
Dava konusu: Davacıların murisinin ölümü nedeniyle TBK m. 53 kapsamında cenaze gideri, ölüm öncesi tedavi gideri ve destekten yoksun kalma tazminatı istemidir.
Olay özeti: Ölümün tarihi, olayın niteliği, kusur iddiası, destek ilişkisinin biçimi ve davacıların hangi ekonomik katkıdan mahrum kaldığı kronolojik anlatılır.
Hukuki sebepler: TBK m. 49 ve devamı, TBK m. 53, TBK m. 55, somut olaya göre KTK, İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı, HMK ve ilgili içtihatlar gösterilir.
Deliller: Ölüm belgesi, hastane kayıtları, kaza/iş kazası tutanakları, bordrolar, SGK kayıtları, banka hareketleri, tanıklar, savcılık dosyası, bilirkişi ve aktüer incelemesi.
Talep sonucu: Her zarar kalemi ayrı başlıkla yazılır; sigortacı varsa poliçe limiti ve temerrüt tarihi ayrıştırılır; faiz başlangıcı açık kurulur; fazlaya ilişkin haklar saklı tutulur.
Dilekçede en sık yapılan hata, “davacılar murisin mirasçısıdır, bu nedenle tazminat ister” cümlesiyle yetinmektir. Doğru yaklaşım, her davacı için hangi destekten, hangi süre boyunca ve hangi belgeyle mahrum kalındığını ayrı göstermek olmalıdır.
Sık sorulan sorular
Destekten yoksun kalma tazminatı için mirasçı olmak şart mı?
Hayır. Esas olan fiili destek ilişkisidir. Mirasçılık güçlü bir gösterge olabilir; ancak tek başına yeterli veya zorunlu değildir.
Cenaze gideri faturası yoksa talep tamamen düşer mi?
Belgesiz kalemler ciddi ispat sorunu yaratır. Bu nedenle defin, mezarlık, nakil ve tören giderlerinin mümkün olduğunca fatura veya dekontla desteklenmesi gerekir.
Anne ve baba da çocukları için tazminat isteyebilir mi?
Evet. YİBBGK 2018/6 kararı, çocukların anne-babaya destek olduğunun karine olarak kabul edilebileceğini ortaya koymuştur.
SGK’dan gelir bağlanması tazminatı otomatik azaltır mı?
Hayır. Ödemenin hukuki niteliği ve rücu edilebilir olup olmadığı ayrıca değerlendirilir. TBK 55 bu noktada doğrudan önem taşır.
Destek şahıs tam kusurluysa dosya biter mi?
Özellikle trafik sigortası dosyalarında cevap otomatik değildir. Kaza tarihi, poliçe tarihi, uygulanan genel şartlar ve güncel içtihat birlikte incelenmelidir.
Zamanaşımı hangi tarihte başlar?
Çoğu haksız fiil dosyasında zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, fiilden itibaren on yıl temel rejimdir. Ancak suç teşkil eden olaylarda daha uzun ceza zamanaşımı etkili olabilir.
İlgili makaleler ve son notlar
Bu konu çoğu zaman tek başına ilerlemez. Ölüm dosyasında önce sorumluluk zemini, sonra zarar kalemi okunur. Bu nedenle şu içeriklerle birlikte değerlendirme yapmak faydalıdır:
- Haksız Fiil Tazminatı Davası: TBK 49 Şartları, Zamanaşımı ve Dilekçe Örneği
- İş Kazasında SGK’nın Rücu Davasında Kusur Raporu, Kaçınılmazlık ve Üçüncü Kişi Sorumluluğu
- Insurance Law and Arbitration
- Dispute Resolution, Arbitration, and Litigation
Çiftçi & Partners notu: Ölüm nedeniyle açılan tazminat dosyalarında sorun genellikle hakkın bulunmaması değil, yanlış hasım, eksik delil ve zayıf aktüer çerçevesidir. Dosyanız trafik kazası, iş kazası, tıbbi uygulama veya başka bir ölüm olayı içeriyorsa; kusur, süre, destek ilişkisi ve sigorta katmanını birlikte okuyan bir ön değerlendirme yapılması gerekir.
İletişime geçin veya dosya belgelerinizi paylaşmadan önce bu yazıdaki belge listesini tamamlayın. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Kaynakça ve Atıf Listesi
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 53, 55 ve 72.
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, özellikle trafik sigortası ve başvuru rejimine ilişkin hükümler.
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 22.06.2018, E.2016/5, K.2018/6.
- AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17.07.2020.
- AYM, Hasret Akbulut ve Mehmet Akbulut, B. No: 2021/32645, 15.04.2025.
- AYM, B. No: 2022/92475.
- AYM, E.2021/82, K.2022/167, 29.12.2022.
- Mehmet Altunkaya / Edanur Çomaklı, “Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Destek Kavramı”, 2025.
- Rabia Özsoy, “Destekten Yoksun Kalma Tazminatında Resmi Nikahsız Karı Koca Hayatı Yaşayanlar Aleyhine Yapılan İndirimler”, 2025.
- Ö. Hakan Çavuş, “Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Kapsamında Çocuğun Durumu”, 2020.
- Sema Deniz Özkan Koç, “Ölümlü İş Kazalarından Doğan Destekten Yoksun Kalma Tazminatında İşverenin Sorumluluğu ve Tazminatın Hesabında SGK’nın Rücu Davasının Etkisi”, 2025.
