Kişilik Hakkına Saldırı Nedeniyle Manevi Tazminat: TBK 58 Şartları, Zamanaşımı, Görevli Mahkeme ve Dilekçe Örneği

Gece atılan bir tweetin, bir Instagram hikayesinin ya da haksız bir şikayet dilekçesinin sabah mesleki çevreye yayıldığı dosyalarda ilk refleks çoğu zaman “hakaret davası açarım” cümlesi olur. Oysa kişilik hakkına saldırı uyuşmazlığında asıl kırılma noktası, hangi söz veya isnadın size matuf olduğunu, hangi delille ispatlanacağını, tazminatın hangi mahkemede ve hangi süre içinde isteneceğini doğru kurmaktır. TBK 58 davası, soyut biçimde “beni üzdü” denilen bir yol değildir; TMK 24 ve 25 ile birlikte okunan ciddi bir haksız fiil başvurusudur.

Bu içerik 20.05.2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Yazı; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 58, 72 ve 74; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24-25; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2, 6 ve 16; özel hayatın gizliliği eksenindeki acil erişim müdahalesi bakımından 5651 sayılı Kanun m. 9/A; ayrıca Yargıtay’ın resmî karar arama sistemindeki güncel kararları ile hakemli akademik çalışmalar birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır.

TBK 58 ile TMK 24-25 Birlikte Nasıl Çalışır?

TBK 58/1, kişilik hakkının zedelenmesinden zarar görene manevi tazminat isteme hakkı tanır. Aynı maddenin ikinci fıkrası ise sadece para ödetmekle yetinmez; kınama kararı ve kararın yayımlanması gibi ek giderim imkânlarını da açar. Buna karşılık TMK 24, hukuka aykırı saldırının varlığını ve hukuka uygunluk sebeplerini tanımlar; TMK 25 ise önleme, durdurma, tespit, düzeltme ve yayımlama gibi davaları listeler. Pratikte bu iki blok çoğu zaman aynı dava stratejisinin parçalarıdır.

Örneğin sosyal medyada adınız açıkça geçmese bile unvanınız, görev yeriniz, fotoğrafınız, şirketiniz ya da olayın bağlamı üzerinden size yönelen bir isnat varsa; yalnız “tweet silinsin” demek yeterli olmaz. Dosyada bir yandan saldırının hukuka aykırılığının tespiti ve gerekiyorsa yayımlama/kınama talebi, diğer yandan TBK 58 çerçevesinde manevi tazminat kalemi birlikte kurulmalıdır. Bu çerçeveyi, sitede daha önce yayımladığımız haksız fiil tazminatı ve TBK 72 zamanaşımı incelemeleriyle birlikte okumak dosya kurgusunu berraklaştırır.

Kişilik hakkına saldırı yalnız küfür veya açık hakaret biçiminde ortaya çıkmaz. Sosyal medya paylaşımıyla itibarın zedelenmesi, gerçeğe aykırı suç isnadı, haksız şikayet silsilesi, gizli yazışmaların ifşası, fotoğraf ve video yayımı, bir haber metninde suç örgütü bağlantısı iması, mesleki ehliyetsizlik isnadı ya da özel hayat verilerinin teşhiri de aynı zeminde değerlendirilebilir. Bu yüzden dava başlığı “hakaret davası” değil, somut saldırı biçimine göre kişilik hakkına saldırı nedeniyle manevi tazminat olarak kurulmalıdır.

Manevi Tazminat İçin Hangi Şartlar İspatlanmalıdır?

İlk unsur, korunan bir kişilik değerinin gerçekten zedelenmiş olmasıdır. Şeref ve itibar, özel hayat, isim, görüntü, ses, mesleki saygınlık ve dijital alandaki sosyal görünüm bu kapsamda korunur. İkinci unsur, hukuka aykırılıktır. TMK 24’e göre rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması yoksa saldırı hukuka aykırıdır. Üçüncü unsur ise davaya konu söz veya içeriğin davacıya yönelmiş olmasıdır. Yargıtay’ın yerleşik diliyle burada matufiyet aranır.

Bu nokta kritik olduğu için ekran görüntüsü, paylaşım bağlantısı, profil adı, tarih-saat, takipçi kitlesi ve olayın bağlamı birlikte dosyaya sokulmalıdır. Yalnız kırpılmış ekran görüntüsü sunulması çoğu kez yetersizdir. Özellikle hikaye, geçici gönderi, silinen tweet ve kapalı grup paylaşımında URL, profil sahibi, tarih ve erişim kapsamı ayrıca ispatlanmalıdır. Gerekirse noter tespiti, bilirkişi incelemesi, platform kayıt talebi ve ceza dosyasındaki dijital tespitler devreye girer. Delil zayıfsa, söz ne kadar sert olursa olsun mahkeme matufiyet veya ispat aşamasında takılır.

Dördüncü unsur, hukuka aykırılık ile manevi zarar arasındaki bağlantıdır. Manevi zarar matematiksel bir fatura değildir; fakat “üzüldüm” demekle de kurulmaz. İş kaybı, çevresel itibar sarsılması, aile ve iş ilişkilerinde bozulma, uzun süre erişilebilir olma, arama motorunda görünürlük, tekrarlanan paylaşım, toplu mesajlaşma gruplarına yayılma ve özür/düzeltme yapılmaması gibi olgular, tazminatın hem varlığını hem de miktarını etkiler.

Eleştiri, Haber ve Şikayet Hakkı Ne Zaman Sınırı Aşar?

TBK 58 dosyalarının önemli kısmı, ifade özgürlüğü veya hak arama özgürlüğü savunmasıyla karşılaşır. Her ağır söz kişilik hakkı ihlali değildir; her şikayet de haksız şikayet sayılmaz. Bu ayrımı yapmadan açılan davalar çoğu zaman reddedilir. Yargıtay özellikle değer yargısı içeren eleştiri ile somut olgu isnadını ayırır. Bir görüş, kanaat veya sert eleştiri; karşı tarafa suç, sahtecilik, örgüt üyeliği, ahlaksızlık veya mesleki hile isnadı yüklemiyorsa farklı değerlendirilebilir.

Şikayet hakkı bakımından da benzer bir eşik vardır. Anayasal hak arama özgürlüğü, gerçekten araştırılmış ve emareye dayanan başvuruları korur; fakat sırf yıldırma, taciz veya kariyer bozma amacıyla tekrarlanan şikayetler koruma dışına çıkabilir. Hele adli ve idari mercilere aralıksız, delilsiz ve uzak ihtimallere dayalı başvuru yapılıyorsa; dosya yalnız beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararı üzerinden değil, şikayet hakkının kötüye kullanılması ekseninde okunur.

Sosyal Medya Dosyalarında Delil ve Süre Yönetimi Neden Ayrı Önem Taşır?

Sosyal medya ihlalinde en sık hata, gönderi silinmeden önce delilin teknik bütünlüğünü koruyamamaktır. Ekran görüntüsünde kullanıcı adı, tarih, saat, URL ve paylaşım bağlamı görünmüyorsa; karşı taraf “kurgu”, “montaj” veya “başka hesaptan alıntı” savunması yapar. WhatsApp, Telegram, kapalı Facebook grubu veya X paylaşımında dosyanın güvenli omurgası şunlardan oluşur: ekran görüntüsü, mümkünse noter tespiti, paylaşım linki, hesap sahibini bağlayan profil verisi, tanık, gerektiğinde ceza soruşturması numarası ve yayılma etkisini gösteren ek kayıtlar.

Ceza süreci ile hukuk davası arasındaki ilişki de her olayda aynı değildir. TBK 74 uyarınca ceza mahkemesinin beraat kararı hukuk hakimini otomatik bağlamaz; fakat bazı dosyalarda maddi olgunun tespiti bakımından ceza dosyasının sonucu belirleyici olabilir. Özellikle sosyal medya hesabının kime ait olduğu, paylaşımın sanık tarafından yapılıp yapılmadığı veya teknik verilerin kesinleşmesi gerektiği durumlarda ceza dosyası bekletici mesele etkisi yaratabilir.

Özel hayatın gizliliğini ihlal eden fotoğraf, video, ses kaydı veya ifşa mesajlarında bir başka pratik başlık da 5651 m. 9/A yoludur. Bu yol, URL bazlı acil erişim müdahalesi sağlar; fakat manevi tazminat talebinin yerine geçmez. Doğru kurgu çoğu zaman iki ayaklıdır: bir yanda acil erişim engeli/URL müdahalesi, diğer yanda TMK 25 ve TBK 58 üzerinden tazminat ve diğer hukukî koruma talepleri.

Tablonun tamamını görmek için tabloyu sağa ve sola kaydırabilirsiniz.

Zamanaşımı, Görevli Mahkeme ve Yetki Nasıl Belirlenir?

TBK 72/1 çok nettir: tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın; her halde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Fiil aynı zamanda ceza kanunlarına göre daha uzun zamanaşımı öngören bir suçu oluşturuyorsa, daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir. Buradaki en sık hata, sürenin paylaşım tarihinden değil de ekran görüntüsünün alındığı tarihten veya ceza davasının bittiği tarihten kendiliğinden başlayacağını sanmaktır. Somut olayda öğrenme tarihi dosyada ayrıca gösterilmelidir.

Görev bakımından HMK 2 uyarınca şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine özel bir düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Bu nedenle kişilik hakkına saldırıdan manevi tazminat davasının doğal zemini asliye hukuk mahkemesidir. Yetki bakımından ise üç hat birlikte okunur: HMK 6’ya göre davalı yerleşim yeri; HMK 16’ya göre haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri; TMK 25 son fıkraya göre ise davacı kendi yerleşim yerinde de dava açabilir.

Hukuk Genel Kurulu’nun 2011/4-687 E., 2012/26 K. sayılı kararı, kişilik haklarının korunmasına ilişkin davalarda davacının kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açabileceğini açık biçimde teyit eder. Bu, özellikle internet ve basın dosyalarında pratik değer taşır. Çünkü ihlal İstanbul’da yayımlanmış olsa bile davacı Ankara’daki yerleşim yerinde dava açmayı tercih edebilir. Buna karşılık erişim engeli veya özel hayat koruması gibi 5651 hattındaki başvurular ayrı mercilere gidebilir; o yüzden “her şey aynı mahkemede çözülür” düşüncesi doğru değildir.

Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

Manevi tazminat için bir tarife yoktur. Hâkim, olayın özelliklerine göre tatmin sağlayacak ama otomatik ceza gibi de görünmeyecek bir miktar belirler. Doktrinde Ayşe Arat’ın TBK 58’e ilişkin çalışması ile Kübra Demir’in genel çerçeve incelemesi, miktarın belirlenmesinde saldırının ağırlığı, yayılma düzeyi, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, kusur, ısrar, özür veya düzeltme yapılıp yapılmadığı ve saldırının davacı üzerindeki etkisinin dikkate alındığını gösterir. Uygulamada eski BK 49/II hükmü kaldırılmış olsa da mahkemeler tarafların toplumsal konumunu ve olayın etkisini fiilen değerlendirmeye devam eder.

Burada “hesaplama” başlığı, trafik kazası tazminatındaki gibi formül hesabı anlamına gelmez. Sosyal medya paylaşımı bir saat içinde silinmiş ancak ekran kayıtları onlarca kişiye dağılmış olabilir; yahut haksız şikayet tek bir dilekçe değildir de aylar boyunca tekrarlanmıştır. İşte bu yoğunluk farkı miktarı doğrudan değiştirir. Manevi tazminatın somutlaştırılması için; erişim sayısı, paylaşımın kamuya açıklığı, davacının mesleği, saldırının aile/iş çevresindeki yansıması, ceza veya disiplin soruşturmasına yol açıp açmadığı, içerik kaldırma talebine rağmen yayının sürüp sürmediği ayrı ayrı anlatılmalıdır.

Manevi tazminat miktarı dosyalarını, aynı sitede yer alan manevi tazminat miktarı yazımızla birlikte okumak yararlıdır. O yazı daha çok TBK 56 ekseninde bedensel zarar bağlamını ele alır; burada ise kişilik hakkı ihlalinin dijital ve itibari sonuçları öne çıkar. Ancak iki dosyada ortak ilke değişmez: miktar, soyut rakam talebiyle değil olayın ağırlığını gösteren somut veriyle ikna edici hale gelir.

Dilekçede Hangi Talepler ve Belgeler Birlikte Yer Almalıdır?

İyi bir TBK 58 dilekçesi yalnız tazminat rakamı yazmaz. Önce olay kronolojisini kurar; sonra hukuki nitelendirmeyi yapar; ardından koruma taleplerini ve delil listesini parçalara ayırır. Eğer sosyal medya içeriği hâlen erişilebilir durumdaysa TMK 25 kapsamında saldırının durdurulması, yayının kaldırılması veya hukuka aykırılığın tespiti talebi; gerekiyorsa kararın yayımlanması veya saldırıyı kınayan karar talebi de açıkça yazılmalıdır. Yalnız “uygun bir manevi tazminata” demek, TBK 58/2’deki diğer giderim biçimlerini boşa düşürür.

Belgeler bakımından en güvenli set şudur: zaman damgalı ekran görüntüsü, URL, profil bilgisi, noter veya uzman tespiti, içerik yayılmasını gösteren ek paylaşımlar, ceza/kovuşturmama dosyası, idari soruşturma evrakı, düzeltme veya kaldırma talebine ilişkin yazışmalar, tanıklar ve varsa mesleki zarar yansımasını gösteren kayıtlar. Sırf ekran görüntüsü ile dava açılabilir; ancak karşı taraf hesabı inkâr ettiğinde ya da görüntünün bağlamını tartıştığında dosya hızla zayıflar. Tebligat ve cevap süreleri bakımından ihtilaf çıkması halinde elektronik tebligatta usulsüz tebligat yazımızdaki süre mantığı da önem kazanır.

En Sık Yapılan Hatalar

Birinci hata, saldırının gerçekten kime yöneldiğini göstermeden dava açmaktır. İkinci hata, zamanaşımında öğrenme tarihini belirsiz bırakmaktır. Üçüncü hata, yalnız ceza şikayetiyle yetinip TMK 25 koruma talepleri ile TBK 58 istemini ayrı kurmamaktır. Dördüncü hata, ekran görüntüsünü delil sanıp URL, tarih, profil ve yayılma etkisini toplamamaktır. Beşinci hata ise her sert sözün kişilik hakkı ihlali sayılacağını düşünmektir. Bu beş başlık, dosyanın reddedilmesinin en tipik nedenleridir.

Sık Sorulan Sorular

Result

Kişilik hakkına saldırı nedeniyle manevi tazminat davası, yalnız incitici sözlere tepki göstermek için açılan sembolik bir yol değildir. TBK 58/1 ve 58/2, TMK 24-25 ve HMK’nın görev-yetki hükümleriyle birlikte okunduğunda; delil, süre, matufiyet ve doğru başvuru ayrımlarını aynı anda yönetmeyi gerektirir. Sosyal medya paylaşımı, haksız şikayet veya basın haberi hangi başlıktan gelirse gelsin; davanın kaderi çoğu zaman sözlerin ağırlığından değil, onları size bağlayan delil setinden ve yanlış yol/süre risklerini baştan bertaraf edip etmediğinizden belirlenir.