Fon İade Alacağında Muacceliyet ve Temerrüt: Talimat, Fiyat, Valör

Bir yatırımcı fon payı için satım talimatı verdiğinde, paranın aynı anda muaccel bir alacağa dönüştüğü söylenemez. Talimatın hangi kurala göre kabul edildiği, hangi fiyatla gerçekleştiği, iade bedelinin ne zaman ödeneceği ve ödenmezse borçlunun ne zaman temerrüde düşeceği ayrı sorulardır. Özellikle işlem koşulları değişmiş veya fon tasfiyeye alınmışsa, eski bir “T+3” bilgisini bütün emirlere uygulamak hatalı bir vade ve faiz hesabına götürür. Bu inceleme, 21 Eylül 2026 itibarıyla erişilen resmî hukuk metinleri, SPK bültenleri ve örnek KAP bildirimleriyle bu aşamaları ayırır; herhangi bir yatırımcının talimatını, fiyatını veya ödeme gününü belirlemez. [1] [2] [3]

I. İade Alacağı Hangi Aşamada Doğar?

Yatırım fonunun katılma payı satımı, payın fonun bilgilendirme belgelerinde belirlenen esaslara göre fona iade edilerek paraya çevrilmesidir. III-52.1 sayılı Tebliğ’in 15. maddesi bu ilişkiyi böyle kurar; fiyatın ve ödeme zamanının her fon için aynı olacağını söylemez. Bu nedenle “satış” sözcüğünün uygulamada görünmesi, emrin kabul, fiyatlama, gerçekleşme ve ödeme adımlarının hepsinin tamamlandığı anlamına gelmez. Fon türü, izahname, yatırımcı bilgi formu ve işleme uygulanan özel duyuru okunmadan vade çıkarılamaz. [3]

İlk belge talimatın kendisidir: pay sahibinin hangi fondan kaç pay için, hangi kanal üzerinden, hangi tarih ve saatte iade istediği belirlenir. Ardından emrin kabul veya ret kaydı, ilgili fiyatın hesaplandığı dönem, pay adedinin düşümü ve bedelin fon hesabı ile dağıtım kanalı arasında nasıl izlendiği araştırılır. Henüz gerçekleşmemiş bir emirde fiyat dahi kesinleşmemiş olabilir. Bedelin hesaplanmış olması da kendi başına bankaya ödeme yapıldığını göstermez. Kayıtlar arasındaki bu ayrım, yatırımcıya ait açık bir alacağın miktarını ve muhatabını belirlemek için gereklidir; genel KAP açıklaması kişisel işlem dökümü değildir. [3] [4]

6362 sayılı Kanun, fonu katılma payı sahipleri hesabına yönetilen, kural olarak tüzel kişiliği bulunmayan ayrı bir malvarlığı olarak tanımlar. Portföy yönetim şirketi fonu temsil eder; fon malvarlığı kurucunun ve saklayıcının malvarlığından ayrıdır. Böylece iade bedelinin kaynağı ve hukuki hesabı incelenirken kurucunun her borcu fon borcu, fonun her varlığı da dağıtıcı aracı kurumun serbest nakdi sayılmaz. Kurucunun kendi davranışından doğabilecek ayrı sorumluluğu ise somut yükümlülük ve ihlal kanıtıyla değerlendirilir. [2]

Bedeli henüz saptanmamış pay sahibinin riski ile belirli bir fiyat üzerinden iade bedeli hesaplanmış kişinin ödeme talebi aynı başlık altında eritilmemelidir. İlkinde değerleme tarihine kadar fiyat riski, ikincisinde bedelin hangi kayıtta ve kimin yükümlülüğünde olduğu ile gecikme sorusu öne çıkar. Bu ayrım, kesinleşmiş iade bedelinin otomatik olarak eksiksiz tahsil edileceği vaadi değildir. İlgili fonun hesap ve tasfiye kayıtları ayrıca incelenir. [2] [4]

II. Vade Hangi Belgeyle Belirlenir?

Türk Borçlar Kanunu’nun 90. maddesi, ifa zamanı kararlaştırılmamış veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmamış borcun doğduğu anda muaccel olacağını düzenler. Fon iadesinde ise izahname ve yatırımcı bilgi formu, talimatın alınma zamanı, değerleme günü ve ödeme valörü için özel kurallar içerebilir. Genel kanun hükmü, bu belgelerdeki gerçek vade araştırılmadan “talimat günü ödeme günü” sonucuna dönüştürülemez. Belgelerin yalnız bugünkü sürümü değil, işlem anında hangi sürümün yürürlükte olduğu da önemlidir. [1] [3]

TMV’nin KAP’ta 16 Eylül 2026 saat 20.04’te yayımlanan ilk duyurusu, önceki günlük satım ve T+3 iş günü ödeme düzeninden aylık değerlemeye geçişi anlatır: fiyat ayın on beşinde, tatilse izleyen ilk iş gününde hesaplanacak; bedel fiyat hesabını izleyen onuncu iş gününde ödenecektir. İlk metin yeni düzeni 16 Eylül saat 13.31’den itibaren iletilen satım talimatlarına bağlamıştır. Ertesi gün saat 09.56’da yayımlanan, özetinde “DÜZELTME” yazan metin aynı geçiş anını 17 Eylül saat 13.30 olarak yazar. KAP’ın yapılandırılmış düzeltme alanında “Hayır” görünmesi, iki metin arasındaki farkı ortadan kaldırmaz. Özellikle 16–17 Eylül emirlerinde hangi sürümün sonuç doğurduğu; talimatın kabul ve iletim kayıtları, o tarihteki bağlayıcı fon belgeleri ve varsa sonraki açıklamayla belirlenir. Bu duyurular TMV’ye ilişkindir; TMV, 2026/61’in 131 fonluk tasfiye listesinde yer almaz. Listedeki THF’ye veya bütün fonlara TMV’nin saatini ve ödeme kuralını taşımak doğru olmaz. [12] [6] [7] [4]

SPK’nın 2026/61 bülteni farklı bir düzlemdedir. Kararın A/2–3 bentleri pay, takyidat ve gerçekleşmemiş emir mutabakatını; A/5 bendi fon varlıklarının nakde dönüştürülmesi ve bankanın belirleyeceği ödeme planı çerçevesindeki aktarımları düzenler. A/6’nın ilk cümlesi, ihbarlı fonlarda 17 Eylül 2026 saat 13.30’dan sonra, para piyasası fonlarında ise izahnamede yer alan gün sonu valör atlama saatinden sonra iletilen iade talimatlarını tasfiye esasları kapsamına alır. Aynı bendin ikinci cümlesi, tasfiye kararı verilen fonlarda TEFAS üzerinden verilmiş ancak gerçekleşmemiş fon satım emirleri karşılığındaki tutarın fon hesabına borç tahakkuk ettirilmesini ve A/5’teki yöntemlerle elde edilen nakitten öncelikle ödenmesini düzenler. Bu özel tahakkuk ve öncelik, ilk cümledeki bütün geç talimatlara veya her TEFAS dışı emre kendiliğinden yayılmaz. B bendinin ilk cümlesi, TEFAS’ta alım ve satım yönünde işleme kapatılan fonlarda kurucu ve diğer dağıtıcı kuruluşlar aracılığıyla TEFAS dışı katılma payı iade talimatlarının da gerçekleştirilmeyeceğini söyler. İkinci cümlesi ise tasfiyesine karar verilen fonlar için 17 Eylül 2026’dan itibaren TEFAS dışı dağıtım kanallarında herhangi bir katılma payı alım veya iade talimatının gerçekleştirilemeyeceğini düzenler. İlk cümledeki iade yasağından, o gruptaki her fon için ayrıca yeni alım yasağı sonucu çıkarılamaz. Dolayısıyla eski fon valörü, tasfiye mutabakatı ve gerçekleşmemiş emir rejimi aynı işlem gibi ele alınamaz. [4]

20 Eylül tarihli 2026/62 bülteni yalnız A/8’deki tasfiye süresini altı ay olarak değiştirir. A/8’deki başlangıç “tasfiye duyuru tarihi”dir; bu tarih her fon için ayrıca saptanır. Kurul karar tarihi veya bülten tarihi bütün fonların duyuru tarihi kabul edilemez. Sürenin uzaması da önceden hesaplanmış kişisel iade bedeline kendiliğinden yeni bir ödeme günü atamaz. Tasfiye kapsamındaki belirli emrin hukuki konumunu bankanın/fonun mutabakatı, ilgili KAP duyurusu ve işlem kaydı açıklığa kavuşturur. [4] [5]

Aşağıdaki tablo yalnız yöntem gösteren kurgusal örnektir; bir fonun veya kişinin gerçek emri, tutarı ve ödeme günü değildir. İş günü hesabında resmî tatil, işlem kanalı ve ilgili duyurudaki başlangıç kuralı ayrıca incelenir. [1] [6]

Örnekte 1.000 TL yalnız aritmetiktir; ücret, kesinti, fiyat düzeltmesi, kısmi ödeme veya fon tasfiyesi bulunmadığı varsayılmıştır. Birim fiyat 9 TL olsaydı aynı pay adedi 900 TL ederdi; fakat bu farkın piyasa kaybı mı, hatalı fiyat mı olduğu kurgudan çıkarılamaz. Bedel 1.000 TL olarak gerçekten kesinleşip vadesi gelmişse sonraki tartışma “bugünkü fon fiyatı ne oldu?” sorusundan çok, hangi borcun hangi tarihte ödenmediğine döner. Fon değerlemesi ile vadesi gelmiş para borcunu karıştırmamak bu nedenle önemlidir. [3] [6]

III. Borçlu ve Ödeme Kanalı Nasıl Ayrılır?

Katılma payının fona iadesi fon hesabında yürütülür; kurucu portföy yönetim şirketi fonu temsil eder. Satım talimatını yatırımcıdan alan veya TEFAS üzerinden ileten aracı kurum ise dağıtım ve müşteri hesabı bakımından ayrı işlem yapar. Saklayıcı banka da 2026/61 kararı kapsamında tasfiye için belirlenmiş işleri görür. Bu rollerin hiçbiri, sırf aynı işlem zincirinde yer aldığı için diğerinin bütün ödeme borçlarını üstlenmiş sayılmaz. Hangi muhataba hangi talebin yöneltileceği, gerçekleşen işlem, sözleşme, kanun ve özel kararın ilgili hükmüne göre kurulur. [2] [3] [4]

Örneğin fon payı iadesi gerçekleşmiş ve para dağıtıcı kurumun müşteri hesabına aktarılmış olabilir; yatırımcıya EFT yapılmıyorsa müşteri nakdinin serbest olup olmadığı ve transfer talimatının neden reddedildiği incelenir. Tersine, dağıtıcı yalnız talimatı iletmiş, fon fiyatı veya ödeme henüz oluşmamışsa hesap ekranındaki “beklenen” değer fonun vadesi gelmiş para borcunu kanıtlamaz. 6362 sayılı Kanun’un 46. maddesindeki müşteri varlığının ayrı izlenmesine ilişkin koruma da fon portföyündeki varlıkla müşterinin aracı kurumdaki serbest nakdini birleştirmez. Bu muhasebe ayrımı, Tera fonlarının iade ve tasfiye sürecini inceleyen yayımlanmış yazıda da fon bazında ele alınmıştır. [2] [4]

2026/61 kararı, bankaların tasfiye işlemlerini yürütmesini ve belirli nakdin pay sahiplerinin mutabakatı yapılmış bireysel saklama hesaplarına pay sahipliği oranında aktarılmasını düzenler. Banka görevlendirmesi, bankanın kendi malvarlığından her yatırımcıya anapara veya belli tarihli ödeme garantisi verdiği anlamına gelmez. Kurucunun ayrı bir ihlali veya aracı kurumun müşteri nakdine ilişkin ayrı bir yükümlülüğü ileri sürülecekse kendi olguları ve belgeleriyle ispatlanır. Kurum adlarının birlikte geçmesi, müşterek ve sınırsız borçluluk karinesi yaratmaz. [2] [4]

IV. Muacceliyet ve Temerrüt Ne Zaman Oluşur?

Muacceliyet, alacaklının ifayı isteyebildiği zamanı gösterir. Temerrüt ise muaccel borcun zamanında ifa edilmemesine bağlanan ayrı hukuki durumdur. TBK m. 117’nin ilk cümlesine göre muaccel borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Aynı madde, ifa günü taraflarca birlikte belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan hak kullanılarak usulüne uygun bildirimle belirlenmişse günün geçmesiyle ihtarsız temerrüt olasılığını düzenler. Bu istisna, her KAP tarihinin veya her “T+3” ibaresinin kendiliğinden ihtarsız temerrüt yarattığı anlamına gelmez. Belirli emre uygulanabilir ifa günü, kuralın bağlayıcılığı ve gerekiyorsa bildirimin niteliği ayrı değerlendirilir. [1]

Emrin henüz gerçekleşip gerçekleşmediği belirsizse önce gerçek borç miktarı ve vade ortaya konur. Bedel belirlenmiş fakat ödeme tarihinin hangi kuraldan çıktığı tartışmalıysa ilgili izahname sürümü, değişiklik bildirimi ve yatırımcının emir zaman damgası karşılaştırılır. İhtar gerekiyorsa kime, hangi belirli alacak için, hangi kanaldan yöneltildiği ve ulaştığı belgelenir. “Şirket temerrüt açıkladı” cümlesi bu kişisel incelemenin yerine geçmez. Aynı şekilde ihtar gönderilmiş olması da henüz muaccel olmayan veya yanlış muhataba yöneltilmiş bir borcu otomatik temerrüde sokmaz. [1] [3]

SPK kararının tasfiye için altı aylık azami süre öngörmesiyle TBK anlamında belirli para borcunun vadesi başka ölçülerdir. Kararda bankanın ödeme planı ve pay bazlı aktarımlar öngörülür. Bu nedenle “altı ay dolana kadar hiçbir alacak istenemez” veya “altı ay dolunca herkes aynı gün temerrüt faizi alır” şeklinde iki karşıt otomatik sonuç da metinden çıkmaz. A/6’daki özel TEFAS tahakkuku ve öncelik de yalnız hükmün tarif ettiği emir grubuna uygulanır. Somut alacağın niteliği ve ödeme planındaki yeri kayıtlardan belirlenmelidir. [4] [5]

V. KAP Temerrüt Açıklamasının Kapsamı Nedir?

Tera Portföy’ün 16 Eylül 2026 saat 20.35’te THF adına yayımladığı KAP bildiriminde, “TERA PORTFÖY HİSSE SENEDİ (TL) FONU (HİSSE SENEDİ YOĞUN FON)” katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğu; aracı kurumlarla mutabakat ve likidite yönetiminin sürdüğü açıklanır. THF’nin 17 Eylül saat 19.20’deki sonraki KAP bildirimi aynı temerrüt ve mutabakat açıklamasını yineler. Bunlar kurucunun fon düzeyindeki beyanlarıdır; hangi yatırımcının hangi talimatının hangi fiyattan gerçekleştiğini, kişisel vadeyi, faiz başlangıcını veya yapılan ödemeyi kanıtlamaz. THF’ye ilişkin açıklama, TMV’nin veya listedeki başka fonun aynı tarihli temerrüdü olarak aktarılamaz. [8] [13]

Tera Portföy’ün 20 Eylül tarihli şirket açıklaması, tasfiye kapsamı dışında kaldığını belirttiği TRJ, FSU, TMM ve TRU fonlarına ilişkin iade talimatı ödemelerinin 16, 17 ve 18 Eylül’de yapıldığını ileri sürer. Açıklama, 18 Eylül’deki işlem kısıtları ve blokeler nedeniyle sonraki ödemelere devam edilemediğini, tasfiye fonlarının ise SPK esasları ve yetkili banka sürecinde olduğunu söyler. Bu şirket beyanı THF veya TMV’de belirli bir yatırımcının alacağının ödendiğini, ödenmediğini ya da hangi gün muaccel olduğunu göstermez; adı geçen dört fonun ödeme durumu da bağımsız hesap hareketi olarak doğrulanmış değildir. [14] [4]

Benzer nedenle, 15 Eylül tarihli Pusula Portföy açıklaması kurucusu olduğu bazı yatırım fonlarının iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu bildirir; hangi kişi ve emrin ne zaman muaccel olduğunu göstermez. KAP’taki şirket açıklaması, şirkete atfedilen beyanın varlığı için kaynaktır; bağımsız muhasebe denetimi veya bireysel ödeme makbuzu yerine geçmez. Fonun kendi KAP sayfası, duyuru zinciri, olası düzeltmeler ve işlem anındaki belgeler daha dar sonuca izin verdiği ölçüde kullanılmalıdır. [9]

2026/61’in C listesinde 131 fon adı bulunması da aynı işlevi görmez. Liste, kapsama alınan fonları tanımlar; her fon için aynı iade valörünü, aynı ilan gününü veya aynı ödeme aksamasını saptamaz. Tasfiye kapsamı ile önceden yapılmış bir temerrüt açıklamasının sebep, tarih ve borç grubu farklıdır. [4] [8]

VI. Asıl Alacak, Faiz ve Diğer Zarar Nasıl Ayrılır?

Önce pay adedi, uygulanan fiyat, varsa geçerli ücret veya düzeltme ve yapılan kısmi ödemeler uzlaştırılarak asıl iade alacağı bulunur. Sonra o tutarın muacceliyet ve varsa temerrüt tarihi tespit edilir. TBK m. 120, sözleşmede temerrüt faizi oranı kararlaştırılmamışsa uygulanacak oranın faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenmesini söyler; sözleşmede oran belirlenmişse maddedeki sınırlar ayrıca gözetilir. 3095 sayılı Kanun’un 1 ve 2. maddeleri, kanuni faiz ile para borcunda temerrüt faizinin ayrıca uygulanacak çerçevesini kurar. Birinci madde, 7589 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilmiş ve aynı Kanun’un 26. maddesi uyarınca değişiklik 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe girmiştir. 3095 sayılı Kanun’un 2. maddesindeki ticari işlerde avans faizine dayanarak temerrüt faizi isteme olanağı, alacağın hukuki niteliği ve maddede öngörülen oran karşılaştırması gerçekleşirse değerlendirilir; her fon iade alacağına otomatik uygulanmaz. Hesap için borcun para birimi, sözleşmedeki faiz kaydı, temerrüt dönemi ve o dönemde yürürlükteki hükümler birlikte incelenir. Dolayısıyla bir internet tablosundaki bugünkü faiz oranını geçmişteki her güne ve her fona kopyalamak doğru değildir. Bu yazı kişiye özgü faiz oranı veya toplam alacak hesabı yapmaz. [1] [10] [11]

TBK m. 118’deki gecikme zararı, borçlunun temerrüde düşmekte kusursuz olduğunu ispat etmesine ilişkin özel çerçeveye bağlıdır. M. 122’deki temerrüt faizini aşan zarar içinse faizden fazla somut zarar ve nedensellik ayrıca gösterilir; borçlunun kusursuzluk savunmasına ilişkin hüküm de uygulanır. Piyasa değerinin düşmesi, gecikmiş ve kesinleşmiş para borcuyla aynı olay değildir. Aynı kayıp iki kez talep edilemeyeceği gibi, yalnız “fon fiyatı bir dönem yüksekti” bilgisi de aşkın zararı kanıtlamaz. Belgeli gider, başka finansman maliyeti veya gerçekten kaçırılan işlem ileri sürülüyorsa tarihi, tutarı ve gecikmeyle bağı kurulmalıdır. [1]

Bir başvuruda işe yarayan sıra şu şekildedir: emrin alındığı saat ve uygulanacak belge sürümü; fiyatın ve bedelin hesaplandığı kayıt; ödeme vadesi; yapılan ve yapılmayan ödemelerin hesap hareketi; ihtar gerekiyorsa tebliğ izi; asıl alacak, faiz ve ayrıca ileri sürülen zararın birbirinden ayrı hesap cetveli. Resmî temerrüt açıklaması bu cetvelde fon düzeyindeki bağlamı destekler, kişisel satırı doldurmaz. 2026/61 kapsamındaki tasfiye için ayrıca saklama/mutabakat kaydı ile bankanın ödeme planındaki pozisyon gerekir. [1] [4]

Bu ayrımlar, değerleme sonrasındaki piyasa hareketiyle geç ödenen belirli bedelin farkını da açıklar. İlgili ayrıntı, yalnız gerçekten yayımlanmış olan iade bedeli ve sonraki piyasa kaybı incelemesinde ele alınmıştır. Buradaki genel temerrüt çerçevesi belirli fonun özel KAP koşullarının yerine geçmez. [1] [6]

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Fon iade uyuşmazlığında ilk tarih talimat, son tarih ödeme değildir. İşleme uygulanan belge sürümü, fiyatlama, vade, borçlu ve gerçekleşen ödeme birbirini izleyen fakat farklı kayıtlardır. TBK’daki temerrüt koşulları bu kayıtlarla belirlenen muaccel borca uygulanır. THF veya başka fon hakkında yapılan resmî açıklama kişisel işlem durumunu tamamlamaz; 2026/62’deki altı aylık tasfiye süresi de kişisel ödeme vaadi oluşturmaz. Asıl tutar, faiz ve diğer zarar ancak kendi koşulları ve delilleriyle değerlendirilebilir. [1] [4] [5]