Fon Raporunda Repo ve Ters Repo: Borç, Alacak ve %43 Faiz Oranı Nasıl Okunur?

TMV için 15 Eylül 2026’da yayımlanan KAP bildiriminde, 15–16 Eylül arasında Tera Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ile borsa dışı ters repo işlemi yapıldığı ve faiz oranının %43 olduğu açıklanır. Bu, bildirilmiş bir işlem oranıdır; fon payının bir günde %43 getirdiği, portföyün %43’ünün ters repoda olduğu veya fonun bu işlemde borç para aldığı anlamına gelmez. Ters repo yönünde fon nakdi sağlayan taraftadır. Açıklama anaparayı, fiilî nakit faizini, tahsil sonucunu ve sözleşmenin gün sayımını vermez. [14] [1]

Belge inceleme tarihi: 21.09.2026. SPK’nın 2026 yılı bülten dizininde bu incelemede görülen son bülten 2026/62’dir. Bu bülten, 2026/61’deki tasfiye usulünün A/8 bendinde yer alan üç aylık süreyi altı aya çıkarmıştır; kişisel ödeme günü açıklamamıştır. SPK’nın 21 Eylül açıklaması, altı ayın zorunlu bekleme süresi olmadığını, tasfiyenin koşullara göre daha erken tamamlanabileceğini ve 2026/61’deki diğer usul hükümlerinin değişmediğini ayrıca belirtir. Borsa İstanbul’un repo tanımı, SPK’nın güncel Rehber ve tebliğ bağlantıları, TMV’nin işlem bildirimi ve sonraki açıklamaları, PCS’nin tarihli raporları ile KAP fon kimliği incelendi. Aşağıdaki tarihsel PCS kayıtları Eylül 2026’daki pozisyonu veya herhangi bir yatırımcının ödeme durumunu göstermez. TMV işleminin sözleşmesi, nakit ve saklama defterleri bu incelemede bulunmadığından bildirilen faiz oranından tutar, tahsil veya teminat yeterliliği hesaplanamaz. [3] [8] [14] [15]

I. Repo ve Ters Repoda Fonun Tarafı

Borsa İstanbul repo işlemini, bir menkul kıymetin başlangıç valöründe geri alma vaadiyle satılması ve bitiş valöründe geri alınması olarak tanımlar. Ters repoda başlangıçta geri satma vaadiyle alım, vadede geri satım vardır. İşlemi repo yapan taraf başlangıçta kıymeti verip nakit elde eder; ters repo yapan taraf başlangıçta nakdi verir ve kıymeti belirlenen düzen içinde alır. Bu anlatım işlem yönünü gösterir. Fonun hangi tarafta bulunduğu rapor başlığı, işlem fişi ve fon hesabı ile doğrulanır; aracı kurumun genel faaliyeti fonun kendi pozisyonuna otomatik olarak atfedilmez. [1]

SPK’nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi de tanımlar bölümünde repoyu “geri alma taahhüdü ile satım”, ters repoyu “geri satma taahhüdü ile alım” yönünden ayırır. Bu nedenle bir fonun ters repo alacağı taşıması, o işlem bakımından nakit verdiği ve vade sonunda sözleşmedeki tutarı almaya yönelik hak taşıdığı anlamındadır. Alacak hakkının varlığı, vadesinde tahsilin kesinleştiği veya teminatın her koşulda zararı sıfırladığı anlamına gelmez. Fonun ayrıca başka bir repo, kredi veya para piyasası borcu bulunup bulunmadığı kendi kayıtlarından araştırılır. [3]

III-52.1 sayılı Fon Tebliği’nin 21. maddesi kredi, repo ve ters repo işlemlerini ayrı fıkralarda düzenler. Birinci fıkradaki repo ve kredi imkânı ile ikinci fıkradaki fon portföyüne ters repo sözleşmesi dahil edilmesi aynı hukuki işlem değildir. Serbest fonlar bakımından 25. madde, genel 17–24. madde sınırlarından ayrılan KAP strateji ve limit düzenini kurar; ayrıca 28 Ağustos 2026 tarihli Rehber değişiklikleri serbest fonlar için repo ve ters repo koşulları getirmiştir. Bu yüzden yalnız eski, genel yüzde sınırına bakılarak Eylül 2026’daki belirli bir serbest fon işleminin hukuka uygunluğu veya aykırılığı söylenemez. [4] [3]

Bir raporda aynı anda “repo”, “ters repo”, “Takasbank para piyasası” ve “kredi” kalemleri görülebilir. Hukuki inceleme önce bunları ayırır: hangi işlemde fon nakit sağladı, hangisinde nakit kullandı, hangisi değerleme gününde hâlâ açıktı? Sonra her işlemin vadesi ve muhasebe sınıfı incelenir. Bir satırın negatif gösterilmesi finansman yönüne işaret edebilir; ancak tek başına sözleşmenin türünü, borcun muacceliyetini veya borçlunun temerrüdünü belirlemez. [5] [7]

II. Rapordaki %43 Nasıl Okunur?

KAP’ın 1663088 numaralı TMV bildiriminde %43 açıkça faiz oranı olarak geçer. İşlemin 15 Eylül başlangıç ve 16 Eylül bitiş tarihi ile karşı tarafı da yazılıdır. Fakat kamuya açık açıklama oranın hangi gün sayımıyla yıllıklandırıldığını, işlem anaparasını veya hesaba geçen net faizi söylemez. Bu yüzden “TMV bir günde %43 kazandı” cümlesi de “%43 uygulanınca şu kadar TL tahsil edildi” hesabı da bu belgeden çıkmaz. Bildirim karşı tarafı işlem bilgisi olarak adlandırır; karşı tarafın borcunu ihlal ettiği yönünde bulgu içermez. [14]

Genel olarak bir işlem tablosunda “faiz oranı” belirli anapara ve vadeye ilişkindir. Portföy dağılımı tablosundaki “ters repo (%)” ise fonun ilgili rapor tarihindeki dağılım ölçüsü; performans tablosundaki “dönem getirisi” de pay değerinin iki tarih arasındaki değişimidir. Oranların payı, paydası ve zaman birimi farklıdır. Borsa İstanbul’un pazar açıklamasında da emir oranı ile repo tutarı ayrı alanlardır. TMV bildiriminin %43’ü bu iki alanın yalnız oran tarafını açıklar; PCS’nin Haziran portföy dağılımındaki repo yüzdesiyle birleştirilemez. [2] [6] [14]

Gerçek fon verisi olmayan kurgusal hesap: 1.000.000 TL nakit, yedi takvim günü için yıllık basit %43 faiz varsayımıyla işlem görsün ve gün sayımında 365 gün kullanılsın. Brüt basit faiz hesabı 1.000.000 × 0,43 × 7 / 365 ≈ 8.246,58 TL olur. Bu yedi günlük örnek, TMV’nin açıklanan 15–16 Eylül işlemine ait değildir; anapara ve yöntem tümüyle varsayımsaldır. Sözleşmenin başlangıç ve bitiş valörü, gün sayımı, bileşik veya basit hesap yöntemi, vergi ve masraflar sonucu değiştirebilir. Borsa İstanbul’un TLREF kuralında yıllık ifade ve actual/365 yöntemi yer alır; TLREF kuralını TMV’nin borsa dışı sözleşmesine uygulamıyoruz. [10] [14]

Bir yatırımcı ekranındaki “repo %43” değerini yorumlarken ekranın hangi ürünü ve hesabı gösterdiği de belirlenmelidir. Fon portföyünün 1663088’de açıklanan ters repo işlemi, katılma payı alım talimatı beklerken yatırımcı adına nemalandırılan nakit ve karşılaştırma ölçütündeki repo endeksi ayrı kayıtlardır. KAP’ın TMV genel bilgi sayfası, alım talimatı karşılığında tahsil edilen tutarın yatırımcı adına ters repo veya para piyasası fonunda nemalandırılmasını ayrı alanda anlatır. Bu, TMV’nin kendi portföyündeki 15–16 Eylül sözleşmesiyle otomatik olarak aynı para değildir. [11] [14]

TMV’nin 1 Eylül 2026 tarihli yatırımcı bilgi formu portföy dağılımı ve pay alım satım koşullarını ayrı bölümlerde gösterir. Sonraki KAP zincirinde 16 Eylül’de gönderilen 1664334 numaralı metin yeni iade uygulaması için 16 Eylül saat 13.31’i yazar; 17 Eylül’de gönderilen, başlığında “DÜZELTME” bulunan 1664420 numaralı daha sonraki metin eşiği 17 Eylül saat 13.30 olarak belirtir. İkinci metnin yapılandırılmış “düzeltme mi?” alanı “Hayır” görünse de bu başlık ve içerik farkı göz ardı edilemez. Bir yatırımcının talimatına hangi kuralın uygulanacağı emir kaydıyla ayrıca incelenir; bu zincir kişisel ödeme günü vermez. [11] [12]

III. Fon Değeri ve Muhasebe Kaydı

II-14.2 sayılı Finansal Raporlama Tebliği’nin 8. maddesi toplam değeri, portföy değerine diğer varlık ve alacakların eklenip borçların düşülmesiyle; pay fiyatını da toplam değerin pay sayısına bölünmesiyle hesaplar. Bu eşitlikte ters repo alacağı ile repo borcu aynı işaretle yer almaz. Fakat eşitliğin gerçek bir günde uygulanması için her kalemin doğru değerlenmiş ve doğru tarihe ait olması gerekir. Bir performans grafiği veya varlık yüzdesi bu kayıtların tamamını göstermez. [5]

Finansal Raporlama Tebliği’nin 9. maddesinde borsada işlem gören repo, ters repo ve yurt içi organize para piyasası işlemlerinin vade sonuna kadar işleme ait iç verim oranıyla; borsa dışı repo ve ters repo sözleşmelerinin ise güvenilir, doğrulanabilir ve piyasa fiyatını doğru yansıtan bir yöntemle değerlenmesi öngörülür. Bu kural, raporda faiz oranı görülmesinin neden her gün aynı tutarda nakit girişine dönüşmediğini açıklar. Değerleme, tahakkuk ve nakit tahsil farklı olaylardır. Sözleşmedeki vade sonu tutarıyla değerleme günündeki kayıt ve banka hesabına gerçekten geçen nakit ayrıca uzlaştırılır. [5]

Bu ayrım ters repo bakımından özellikle yararlıdır. Fon başlangıçta verdiği nakdi, vade sonu geri alma hakkı ve devraldığı kıymet/teminat düzeni karşılığında dönüştürür. Finansal raporda “ters repo alacağı” başlığı görülebilir. Karşı taraftan beklenen edim, sözleşme ve takas kurallarına göre incelenir; teminat tutarının nominal yüksekliği bile vade, fiyat hareketi, hukuki erişim ve tasfiye masrafı bilinmeden tahsil garantisi sayılmaz. Repo yönünde ise fon başlangıçta nakit elde ettiyse bu nakdin kullanım alanı ve geri ödeme borcu birlikte kaydedilmelidir; yalnız nakdin görünmesi fonun net zenginleştiği anlamına gelmez. [1] [2]

“Repo faiz gideri” başlığı da bilanço günündeki borç anaparasıyla karıştırılmamalıdır. Gelir tablosu, belirli bir dönem boyunca oluşan gideri toplar; bilanço belirli tarihte kalan varlık ve yükümlülükleri gösterir. Yıl boyunca repo kullanılmış ve gider doğmuş olabilir, fakat yıl sonundaki açık işlem tutarı farklı olabilir. Aynı biçimde bir tarihli ters repo alacağının ertesi yıl hiç bulunmaması, önceki alacağın neden kapandığını veya tahsil edilmeyip edilmediğini tek başına açıklamaz. İşlem hareketleri ve nakit akışı gerekir. [7]

IV. PCS Belgelerinde İki Ayrı Tarih

Pusula Portföy Üçüncü Hisse Senedi Serbest Fon’un (PCS) 30 Haziran 2026 tarihli performans sunum raporunda ortaklık payları %166,11, repo eksi %26,08 ve Takasbank para piyasası işlemleri eksi %44,56 görünür. Bu yüzdeler raporun portföy dağılımı içindedir; “repo faizi eksi %26,08” diye okunmaz. Hisse payının %100’ü aşması ve finansman niteliğindeki kalemlerin negatif gösterilmesi, brüt pozisyonla net fon değerinin aynı şey olmadığını anlatır. Ancak tablo tek tek repo işlemlerinin tutarını, faizini, teminatını, vadesini veya karşı tarafını vermez. Rapor tarihi 30 Haziran’dır; Eylül pozisyonu olarak kullanılamaz. [6]

Aynı PCS fonunun 31 Aralık 2025 finansal raporunda ise 2025 dönemi finansman giderleri arasında repo faiz gideri ayrı kalem olarak yer alır. Dipnotun 2024 karşılaştırma sütununda “ters repo alacakları” bulunurken 31 Aralık 2025 sütununda bu kalem için tutar gösterilmez. Bu, repo ve ters repo etiketlerinin farklı muhasebe yerleri olduğuna somut bir örnektir. Yıllık faiz gideri akımı, 30 Haziran 2026 dağılım oranı ve 31 Aralık 2024 tarihli ters repo alacağı üç farklı tarih ve ölçüden gelir; aralarından tek bir “bugünkü repo borcu” hesaplanamaz. [7]

Performans raporunun önündeki inceleme yazısı, kapsamını 1 Ocak–30 Haziran 2026 performans sunumuyla sınırlar ve performans hesabının dayanağı finansal bilgilerin tam veya sınırlı bağımsız denetime tabi tutulmadığını ayrıca söyler. Buna karşılık 2025 finansal tablo raporu kendi hesap dönemi ve muhasebe görüşüne ilişkindir. İki raporun denetim başlıkları ve dönemleri birleştirilerek “30 Haziran’daki bütün repo borçları denetlendi” sonucu üretilemez. [6] [7]

PCS ile Pusula Portföy Birinci Hisse Senedi Serbest (TL) Fon (PBH) iki ayrı fondur. PBH’nin 2025 finansal raporundaki likidite ve finansman dipnotları PCS hesabına taşınamaz. 17 Eylül 2026 tarihli 2026/61 sayılı SPK bülteni her iki tam unvanı tasfiye listesinde ayrı satırda sayar; bu listede yer alma, önceki raporlardaki repo satırlarının Eylül’de aynı kaldığını veya belirli bir yatırımcıya ödeme yapılıp yapılmadığını bildirmez. KAP’ta PCS kodu ve unvanı ayrıca eşleştirilmiştir. [8] [9] [13]

V. Teminat, Karşı Taraf ve 2026 Kuralları

Borsa İstanbul’un Repo–Ters Repo Pazarı açıklamasına göre başlangıç valöründe alınan menkul kıymetler, ters repo yapan taraf adına bitiş valörüne kadar bloke saklamada tutulur; fiyat hareketine göre günlük yeniden değerleme ve gerektiğinde ek teminat süreci vardır. Bu mekanizma riskin yönetimi için önemlidir. Buna rağmen bir işlemde neyin teminat olduğu, ne zaman tamamlandığı ve fonun alacağını gerçekten karşılayıp karşılamadığı genel pazar tanımından öğrenilemez. Organize pazar işlemi ile borsa dışı sözleşmenin takas ve teminat düzeni de ayrı incelenir. [2]

SPK Rehberi’nin 4.2.3. bölümü 28 Ağustos 2026 tarihli Kurul kararıyla değişti. Borsa dışı işlemler için çerçeve sözleşme, saklayıcıya işlem eki iletimi, bildirim, varlığın depo edilmesi, teminat hesabı ve KAP açıklaması gibi şartlar düzenlenir. Rehber aynı bölümde borsadaki bazı işlemler ile serbest fon limitleri için kademeli uyum ve farklı yürürlük tarihleri içerir; örneğin belirli fon bazında takas hükmü için 31 Aralık 2027, başka hükümler için 31 Aralık 2026 tarihleri yazılıdır. Bu nedenle bir işlemi değerlendirirken yalnız “bugünkü metin” değil, işlemin gerçekleştiği gündeki geçiş hükmü de incelenmelidir. Bir genel teminat yüzdesini her pazar ve her tarihte geçerli sabit şart diye aktarmak isabetli olmaz. [3]

Fonun alacağı yönünden üç kayıt farklı sorulara cevap verir. İşlem fişi, nakdin hangi valörde, hangi karşı tarafa ve hangi oranla verildiğini; saklama kaydı, dayanak kıymetin ve ek teminatın kimin adına hangi hesapta tutulduğunu; fonun değerleme kaydı ise belirli günün fon fiyatına hangi tutarın yansıdığını gösterir. Bunlara KAP’ta açıklanması gereken bilgiler ve varsa sözleşme ekleri eklenir. Karşı tarafın adı görüldü diye onun temerrüdü veya kusuru varsayılmaz; olayın vadesi, takas sonucu ve ödeme hareketi ayrıca doğrulanır. [3] [4]

Teminatı “garanti” diye adlandırmak da yanıltıcıdır. Teminatın piyasa değeri düşebilir; değerleme saatleri, ilave teminat yükümlülüğü, kıymetin fiilî saklandığı yer ve temerrütte uygulanacak sıra sonucu etkiler. Borsa İstanbul’un günlük yeniden değerleme açıklaması tam da bu değişkenliği gösterir. Fon payı sahibi bakımından ayrıca kendi iade talimatının durumu, kesinleşmiş iade borcu ve fonun toplam varlık/borç hesabı vardır. Repo alacağının nominal tutarı yatırımcıya belirli tarih ve miktarda ödeme yapılacağı taahhüdüne dönüştürülemez. [2] [8]

VI. Hukuki İddia İçin Gereken Kayıtlar

“Fon ters repo yaptı, demek ki borçlandı” iddiasının ilk hatası işlem yönüdür. “Repo oranı %43, fonun bir günde %43 kazanması gerekir” iddiası ise zaman birimini ve oran paydasını değiştirir. Bunların tersi de doğru değildir: ters repo alacağı görülmesi fonun bütün ödeme güçlüğünü çürütmez; repo satırı görülmesi yatırımcıya karşı temerrüt veya hukuka aykırılığı otomatik ispatlamaz. Somut hukuki değerlendirme, belirli bir işlem ve belirli bir tarihe bağlanmalıdır. [1] [5]

İşlem bazında önce fon hesabının tarafı, başlangıç ve bitiş valörü, kıymetin kimliği, anapara, sözleşme oranı, vade sonu tutarı ve takas sonucu eşleştirilir. Ardından fonun fiyat raporundaki değerleme, varsa borsa dışı sözleşmenin yöntemi, saklayıcı ve Takasbank kayıtları, teminatın günlük değişimi ile karşı taraf açıklaması incelenir. O günkü izahname, risk ölçüm belgesi ve yürürlükteki Rehber hükmü ayrıca kontrol edilir. Bu bilgiler olmadan ihlal, kusur ve nedensellik sonucuna gitmek yerine hangi kaydın eksik olduğunu belirtmek gerekir. [3] [4] [5]

Yatırımcı düzeyindeki son soru daha farklıdır: talimat ne zaman verilmiş, hangi kurala tabi, işlem gerçekleşmiş mi ve bir iade bedeli fon hesabında borç olarak kesinleşmiş mi? SPK’nın 2026/61 bülteniyle uyumlu olarak 18 Eylül’de KAP’ta yayımlanan 1665136 numaralı usul açıklaması, PCS ve PBH’yi ilgili fonlar arasında sayar ve repo ile ters repodan doğan borç ve alacakların önceki saklayıcı, görevli banka ve Takasbank arasında mutabakatını öngörür. Vadesi gelen ters repo nakdinin fon hesabına aktarımı ile yatırımcıya yapılacak dağıtım ayrı adımlardır. SPK’nın 20 Eylül 2026 tarihli 2026/62 bülteni bu usulün A/8 bendindeki tasfiye süresini üç aydan altı aya çıkarmıştır; iki metin birlikte okunmalıdır. SPK’nın ertesi günkü resmî açıklamasına göre altı ay zorunlu bekleme değildir; koşullar elverirse tasfiye daha erken tamamlanabilir. Bu süre değişikliği kişisel ödeme günü vermez ve TMV’nin 15–16 Eylül işlemini PCS/PBH hesaplarına taşımaz. [8] [14] [15]

Sonuç

TMV’nin 15–16 Eylül tarihli açıklaması %43’ün somut bir borsa dışı ters repo işleminin faiz oranı olduğunu gösterir; anapara, nakit faiz ve tahsil sonucu bildirimde yoktur. Repo ve ters repo karşı yönlerdir. İşlem faizi, portföy dağılımı ve fon payı getirisi ayrı ölçülerdir. PCS’nin 2024, 2025 ve Haziran 2026 belgeleri de bu ayrımı somutlaştırır, ancak tasfiye dönemindeki güncel pozisyonu göstermez. Bugünkü bir iddia için işlem, değerleme, saklama ve ödeme kayıtlarının aynı tarihe getirilmesi gerekir. [14]