SPK, TSPB, YTM ve Mahkeme Başvuruları: Hangi Yol Ne Sağlar?

Bir fon satış talimatı yerine getirilmediğinde yatırımcı aynı olayı SPK’ya, Türkiye Sermaye Piyasaları Birliğine ve mahkemeye anlatabilir. Ne var ki her merci farklı bir soruya cevap verir. SPK mevzuata uygunluğu idari yönden inceler; Birlik bünyesindeki Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti belirli koşullardaki zarar ve tazmin taleplerini değerlendirir; mahkeme özel hukuk talebini karara bağlar. Yatırımcı Tazmin Merkezi ise ancak kanundaki ayrı tazmin koşulları doğduğunda gündeme gelir. Bir kuruma gönderilen şikâyeti, diğerindeki süreyi koruyan veya alacağı hükme bağlayan işlem saymak ciddi hak kaybına yol açabilir. [1] [2] [8]

Belge inceleme tarihi: 21.09.2026. SPK’nın bu tarihte erişilen 2026 bülten dizininde üstte 2026/62 sayılı bülten bulunuyordu. SPK’nın 21 Eylül açıklaması, yalnız 2026/61 A/8’deki azami tasfiye süresinin üç aydan altı aya çıkarıldığını, diğer hükümlerin yürürlükte kaldığını ve altı ayın zorunlu bir bekleme süresi olmadığını belirtir. Bu açıklama TSPB kabul sürelerini, YTM ilân süresini veya kişisel ödeme gününü değiştirmez. Aşağıdaki karşılaştırma kamusal düzenlemelerin işlevidir; herhangi bir kişinin başvuru, dava, emir veya ödeme kaydı incelenmiş değildir. Somut dosyada uygulanacak süre, taraf ve işlem niteliği ayrıca belirlenir. [11] [13]

I. Başvurunun Hedefi Önce Belirlenmeli

“Paramı geri istiyorum” cümlesi tek başına hangi başvuru yolunun uygun olduğunu göstermez. Fon payı hâlâ hesapta bulunabilir; satış emri iletilmiş ancak fiyat henüz hesaplanmamış olabilir; fiyat ve iade bedeli belirlenmiş fakat ödeme gecikmiş olabilir. Bu üç durumda talep edilen işlem, muhatap ve delil farklıdır. Bir inceleme, önce fonun tam kimliğini, emir ve hesap zaman çizelgesini, sözleşme veya izahname koşullarını ve varsa KAP açıklamasını yan yana koymalıdır. SPK’nın yatırımcı sayfası da şikâyette ihlal edildiği ileri sürülen menfaatin, işlemin tarihinin, aracın ve yatırım kuruluşunun somutlaştırılmasını önerir. [1] [6]

Aşağıdaki tablo genel bir yol haritasıdır; hiçbir satır bir başvurunun kabul edildiğini veya istenen sonucun alınacağını göstermez. Aynı olay birden fazla hukuki soruya yol açsa bile her başvuru, o merciin çözebileceği soruya göre kurulmalıdır. [1] [2] [8]

Tablodaki “beş yıl” TSPB yönergesinin kabul koşuludur; her sözleşme veya haksız fiil alacağının genel zamanaşımı değildir. YTM’nin ilân süresi de fon tasfiye kararıyla veya TSPB’ye yapılan başvuruyla başlamaz. [2] [9]

II. SPK Şikâyeti Ne Sağlar?

SPK, yatırımcı sayfasında borsa işlemi, borsa dışı uyuşmazlık ve Kurula yöneltilen şikâyeti ayırır. Borsa işlemlerine ilişkin özel uyuşmazlık yolunun Borsa İstanbul; borsa dışındaki zarar, ziyan ve tazmin taleplerinin koşulları içinde TSPB olduğunu belirtir. Kurula yapılan şikâyet ve ihbar bakımından ise mevzuata uygunluk yönünden idari inceleme yapılacağını, bu yolla zarar tazminine karar verilmeyeceğini açıkça söyler. Bu nedenle “SPK’ya yazdım, ödeme kararı bekliyorum” varsayımı ile özel hukuk talebi kurulamaz. [1]

İyi hazırlanmış bir idari başvuruda sorumlu olduğu düşünülen kurumu belirtmek yeterli değildir. İşlemin hangi fon veya sermaye piyasası aracıyla ilgili olduğu, başvurucunun hangi işlemi hangi tarihte yaptığı, kamuya açıklanan koşulla hesap kaydı arasındaki somut fark ve dayanak belgeler gösterilmelidir. Örneğin yalnız “satış işlemi gerçekleşmedi” ifadesi yerine, talimatın sisteme giriş kaydı, kuruma iletim yanıtı, iptal veya ret bildirimi ve fonun o tarihteki iade koşulu ayrı ayrı sunulur. Bu kayıtlar farklı anları gösteriyorsa aradaki fark açıkça belirtilir; kullanıcı ekranındaki bir saat otomatik olarak fonun emri kabul ettiği saat sayılmaz. [1] [6]

Kurulun denetim ve yaptırım yetkisi ile bir yatırımcının medeni hukuk alacağı aynı mesele değildir. İdari inceleme bir işlem hakkında kamusal denetim sonucuna varabilir; başvurucunun kendi tutarını, muacceliyet gününü veya zarar hesabını belirleyen mahkeme hükmünün yerine geçmez. SPK’nın bir başvuruyu TSPB’ye yönlendirmesi de mümkündür: TSPB Yönergesi m. 8/3, Kurul üzerinden Birliğe gelen borsa dışı uyuşmazlıkta m. 9’daki üyeye ön başvuru şartını aramaz. Bu özel istisna, diğer kabul koşullarını veya dava sürelerini ortadan kaldırmaz. [1] [2]

III. TSPB Hakem Heyetinin Kapsamı ve Ret Sebepleri

Birlik Statüsü’nün 2026 değişikliklerini içeren metni, TSPB’ye üyeleri ile müşterileri arasındaki borsa dışı uyuşmazlıkların çözümüne yardımcı olma ve bunun için hakem heyeti altyapısı kurma görevi verir. Aynı Statü tahkim altyapısını da ayrıca düzenler. Tahkim ile Müşteri Uyuşmazlıkları Hakem Heyeti birbirinin eş adı değildir. TSPB’nin erişilebilir Hakem Heyeti Yönergesi, borsa dışı sermaye piyasası faaliyetleri için usul ve kabul koşullarını belirler. [2] [3]

Yönerge m. 8’deki başlıca ret sebepleri arasında yargıya veya tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar, sermaye piyasası faaliyeti dışında kalanlar, suç niteliğindeki fiiller, daha önce Heyette karara bağlanan konular, yazılı mutabakat veya ibra bulunan işlemler ve iflasına, tasfiyesine yahut faaliyetlerinin tümüyle durdurulmasına karar verilen Birlik üyesi hakkındaki uyuşmazlıklar bulunur. Başvurunun somut ve açık zarar, ziyan ve tazmin talebi taşıması da TSPB’nin güncel kamu açıklamasında ayrıca vurgulanır. Manevi tazminat istemi, maddi zarar talebiyle birlikte sunulsa bile Heyet tarafından incelenecek bir talep değildir. [2] [12]

Buradaki tasfiye engelinin öznesi önemlidir: Yönerge “Birlik üyesi”nin tasfiyesini söyler. SPK’nın 17 Eylül 2026 tarihli özel kararı ise adları belirlenmiş yatırım fonlarının tasfiyesine ilişkindir. Fon malvarlığının tasfiye edilmesi, sırf bu nedenle portföy yönetim şirketi veya dağıtıcı yatırım kuruluşunun iflası yahut Birlik üyeliğinin sona ermesi anlamına gelmez. Tersine, belirli bir üyenin faaliyetinin tümüyle durdurulduğu da yalnız fonun listede oluşundan çıkarılamaz. Başvuru muhatabı ve statüsü ilgili karar, sicil ve güncel Birlik kaydıyla ayrıca doğrulanmalıdır. [2] [4] [6]

2026 tarihli Birlik Statüsü, kitle fonlama platformları ve kripto varlık hizmet sağlayıcıları dâhil üyelik çerçevesini genişletmiştir. TSPB’nin bugün erişim verdiği Heyet Yönergesinin PDF metni ise 27 Temmuz 2016 sürümüdür ve m. 4’teki üye tanımı eski kategorileri sayar. Bu sürüm farkı, yeni üye türlerine ilişkin her uyuşmazlığın Heyetçe kabul edildiği yönünde genelleme yapmaya elvermez. Bu makale fon satışına ilişkin olağan üye ve müşteri uyuşmazlığını tartışır; yeni üye türleri için güncel uygulama ve yetki ayrıca teyit edilmelidir. [2] [3] [12]

IV. İlk Başvuru, Cevap ve Heyet Süreleri

TSPB yolunda ilk soru, ilgili Birlik üyesine uyuşmazlığın yazılı olarak veya üyenin internet sitesindeki bildirim sistemi üzerinden iletilip iletilmediğidir. Yönerge m. 9, bu ilk başvurunun uyuşmazlığa konu işlem veya eylemden itibaren en geç beş yıl içinde yapılmasını ve alındı belgesinin verilmesini düzenler. Üye m. 10 gereği başvurudan itibaren otuz gün içinde olumlu veya olumsuz cevap vermelidir. Cevabın olumsuz yahut yetersiz olması veya otuz gün içinde yanıt gelmemesi hâlinde m. 11, cevabın tebliğinden ya da cevap süresinin bitiminden sonraki altmış gün içinde Heyete başvuru imkânı tanır. Yönerge m. 8 ayrıca işlem veya eylemden itibaren beş yıl içinde Heyete iletilmemiş uyuşmazlıkları reddeder. Bu iki beş yıllık kural ve altmış günlük pencere birlikte okunmalıdır. [2]

Kurgusal süre örneği: Bir üye kuruluşa başvurunun alındığı gün “Gün 0” olsun. Üye cevap vermezse otuz günlük cevap süresi ve bu sürenin bitimini izleyen altmış günlük Heyet başvuru penceresi ayrı iki basamaktır. Cevap daha erken tebliğ edilirse altmış günlük pencerenin başlangıcı değişir. İşlemden itibaren beş yıllık kabul sınırı bu örnekte ayrıca kontrol edilir. “30 + 60 = her olayda 90 gün var” biçiminde tek takvim günü çıkarılamaz; tebliğ, işlem tarihi, başvuru kanalı ve ilgili günlerin hesabı somut belgeye bağlıdır. Örnek gerçek bir yatırımcının başvuru veya son gün hesabı değildir. [2]

Üyeye gönderilen ilk başvuru, talebin konusunu dar ve ölçülebilir hâle getirmelidir: hangi talimatın hangi saatte iletildiğinin kabulü, fonun hangi fiyatının uygulandığı, bedelin hangi tarihte hesaplandığı, hesabın neden bloke edildiği ve istenen maddi tutarın hangi belgeye dayandığı. “Bütün işlemlerimin incelenmesi” gibi sınırı belirsiz bir ifade yerine olay, işlem ve talep açıkça tanımlanır. Sonra cevap, yalnız içeriği bakımından değil tebliğ ve kayıt tarihi bakımından saklanır. Yönerge, Heyet başvuru formunda olayın, hukuki sebebin, delillerin ve talebin somut olmasını ister. [2] [12]

Bu süreler Yönergenin Heyete kabul rejimidir. Bir üyenin cevap vermesi, SPK’nın idari inceleme süresi; SPK’ya ihbar verilmesi de mahkeme davasının zamanaşımı hesabı değildir. Genel hukukta süreyi kesen veya durduran işlem olup olmadığı, talebin hukuki niteliği ve ilgili kanun hükmü görülmeden söylenemez. Bu nedenle bütün mercilere aynı dilekçeyi göndermeyi süre stratejisi olarak görmek isabetli değildir. [2] [10]

V. YTM Hangi Durumda Devreye Girer?

6362 sayılı Kanunun m. 82 ve 84 hükümlerinde YTM tazmini, yatırım kuruluşunun yatırımcı adına sakladığı veya yönettiği nakit ödeme yahut sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüğünü yerine getirememesi ve SPK’nın o kuruluş hakkında yatırımcıları tazmin kararı vermesi çerçevesinde kurulur. YTM’nin kendi açıklaması da piyasa fiyatının düşmesinden veya yatırım danışmanlığından kaynaklanan zararları bu kapsamın dışında tutar. Tazmin kararı, belli bir fonun değer kaybına veya tasfiyesine duyulan endişeyle kendiliğinden doğmaz. [7] [8]

SPK’nın 2026/61 sayılı bültenindeki 131 fon için özel tasfiye usulü, 2026/62 ile A/8’deki azami sürenin üç aydan altı aya çıkarılması ve MKK’nın KAP’ta yayımladığı 1665136 sayılı duyuru fon malvarlığının tasfiyesine ilişkin kamusal belgelerdir. SPK’nın 21 Eylül açıklamasına göre yalnız A/8’deki azami süre değişmiş, diğer hükümler yürürlükte kalmış ve tasfiye altı ay dolmadan tamamlanabilir. Bu belgeler, tek başına kurucu, saklayıcı veya dağıtıcı yatırım kuruluşu hakkında m. 82 kapsamında YTM tazmin kararı bulunduğunu göstermez. Altı aylık azami fon tasfiye süresi de bir yatırımcının TSPB kabul, YTM başvuru veya kişisel ödeme süresi değildir. [4] [5] [6] [8] [13]

YTM’nin yayımladığı başvuru açıklamasına göre SPK tazmin kararı verilip YTM’ye bildirildiğinde karar ilân edilir; hak sahipleri ilân tarihinden itibaren bir yıl içinde ve ilânda belirtilen usulle yazılı talepte bulunur. Bu özel başlangıç, yalnız haber veya fon tasfiye bülteni tarihi yerine geçirilemez. Ayrıca tazmin kapsamı, azami tutar ve kişisel hak sahipliği için o karar ile uygulama düzeni incelenmelidir; burada hiçbir kişiye tazmin veya ödeme güvencesi verilmez. [7] [9]

VI. Mahkeme, Delil ve Geçici Koruma

Özel hukuk talebi, kimin hangi borcu hangi olaya dayanarak yerine getirmesi gerektiği üzerinden kurulur. Bir fon katılma payının iadesi, fon malvarlığındaki dağıtım, aracı kuruluş nezdinde oluşmuş nakit alacağı ve açıklama yükümlülüğüne aykırılıktan ileri sürülen zarar aynı davalı ve aynı hesap olmayabilir. SPK’ya yapılan şikâyetin varlığı, mahkemeye sunulacak emir kaydı, fiyat, sözleşme, hesap ekstresi ve muhatap belirleme ihtiyacını kaldırmaz. İspat edilecek olayın ne olduğu önce saptanır; idari inceleme ve yargısal tespit farklı usullerdir. [1] [10]

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 400, ilerideki davada kullanılacak bir vakanın tespiti için koşulları varsa delil tespiti yolunu; HMK m. 389 ise hakkın elde edilmesinin ciddi biçimde zorlaşması veya gecikme nedeniyle sakınca doğması hâllerinde uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbiri düzenler. Bu yollar otomatik koruma sağlamaz: tespit edilecek delilin kaybolma veya sunulma güçlüğü ve tedbir talebinin konuyla ilgisi somutlaştırılır. Bir para alacağı yönünden ihtiyati haciz ayrıca farklı kanuni koşullara tâbidir; bu makale belirli bir dosyada tedbir veya haciz kararı alınabileceği sonucuna varmaz. [10]

Örneğin kayıt sistemi belli süre sonunda talimat loglarını erişilemez hâle getiriyorsa sorulacak yargısal soru “hangi belge hangi olay için korunmalı?” olabilir. Talep edilen şey belirli bir borcun ödenmesi ise delil tespiti borcu hükme bağlamaz; yalnız olayın ispatına hizmet eder. Aynı şekilde idari şikâyetin açılmış olması delilin korunması ihtiyacını tek başına karşılamaz. Bu ayrım özellikle işlem saati, aracı kurum iletim kaydı ve fon fiyatının farklı kaynaklarda farklı göründüğü durumlarda önem taşır. [10]

VII. Birden Çok Yol Birbirini Nasıl Etkiler?

TSPB Yönergesi m. 8, yargıya veya tüketici hakem heyetine intikal etmiş uyuşmazlıkları ilk aşamada dışlar. Heyete başvurudan sonra aynı uyuşmazlık yargıya taşınırsa m. 18 gereği Heyetin görevi sona erer ve dosya işlemden kaldırılır. Bu, her durumda “önce Heyet, sonra dava” şeklinde zorunlu bir sıra bulunduğu anlamına gelmez. Kişi hangi somut sonucu istediğini, Heyetin kapsamını, acil koruma gerekip gerekmediğini ve süreleri birlikte değerlendirmelidir. [2]

Sulh, yazılı mutabakat ve ibra da yalnız “başvuru yapıldı” başlığında geçiştirilemez. Yönerge m. 8, yazılı mutabakat veya ibra bulunan konuları Heyet kabulü dışında bırakır; m. 17–18 Heyete intikal etmiş uyuşmazlıkta sulh veya vazgeçmenin dosyaya etkisini düzenler. Hangi haktan, hangi dönem ve tutar için vazgeçildiği yazılı belgenin gerçek kapsamına göre incelenir. Belirsiz bir yanıtı veya bilgi talebini tüm alacaktan feragat olarak yorumlamak da, imzalanmış bir ibrayı yok saymak da güvenli değildir. [2]

Bir SPK şikâyetinin, TSPB başvurusunun ya da YTM’ye bilgi sorusunun diğer bütün süreleri durdurduğu yönünde genel bir kural bu kaynaklarda bulunmuyor. Her yolun başlangıç olayı ve karara bağladığı talep ayrı kaydedilmelidir. Başvurunun yapıldığı tarih kadar, muhatabına ulaştığı, cevabın tebliğ edildiği, fonun KAP duyurusunun yayımlandığı ve varsa mahkeme işlem tarihi de farklı olaylardır. Zaman çizelgesi kurulmadan “süre doldu” veya “süre korundu” denilemez. [2] [6] [9]

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Başvuru yolunu seçmenin ilk adımı kurum adlarını sıralamak değil, istenen hukuki sonucu ve bunu gösterecek kaydı belirlemektir. SPK şikâyeti mevzuat denetimine, koşulları varsa TSPB yolu belirli borsa dışı maddi zarar uyuşmazlığına, YTM özel tazmin kararına, mahkeme ise özel hukuk talebi ve uygun geçici korumaya yönelir. Fon tasfiyesi, Birlik üyesinin tasfiyesi ve yatırım kuruluşu hakkında tazmin kararı üç ayrı hukuki olaydır. Yönergedeki süreleri, KAP duyurusu tarihini ve kişisel alacak takvimini tek takvimde eritmeden değerlendirmek gerekir. [1] [2] [5] [8]