Saklı Pay (Mahfuz Hisse): TMK 506 Oranları, Tenkis Hesabı ve Dilekçe Örneği

Bir miras dosyasında en sert kırılma, çoğu zaman vasiyetnamenin açıldığı gün değil; tereke tablosu önünüze geldiğinde olur. Mirasbırakanın bir taşınmazı tek çocuğuna devrettiğini, banka hesaplarını bir kişiye bıraktığını ya da ölmeden önce önemli kazandırmaları bir mirasçı lehine yoğunlaştırdığını görürsünüz. Aile içinde ilk tepki genellikle “payımız yenmiş” olur. Hukuken sorulması gereken soru ise daha dardır: saklı pay sahibi misiniz, net tereke nasıl hesaplanacak, tasarruf edilebilir kısım aşıldı mı ve doğru yol tenkis davası mı, yoksa başka bir miras davası mı?

Bu içerik 20.05.2026 itibarıyla hazırlanmıştır. Yazı; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 505, 506, 507, 560, 561 ve 571; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2, 11, 119 ve 120; Anayasa Mahkemesinin tenkis bedelinin güncel değerine ve tenkis yargılamasının etkilerine değinen kararları ile doktrindeki güncel çalışmalar birlikte değerlendirilerek kaleme alınmıştır. Konu, aile, boşanma, mal rejimi ve miras hukuku pratiğinde doğrudan malvarlığı sonucuna bağlandığı için saklı pay hesabı, ölüm tarihi, öğrenme tarihi, tapu-devri zinciri ve bilirkişi verileri dosya bazında ayrıca doğrulanmalıdır.

Saklı Pay Kime Tanınır ve TMK 506 Oranları Nasıl Okunur?

Saklı pay, mirasbırakanın malvarlığı üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği çekirdek bölgeyi ifade eder. Bu koruma, her yasal mirasçıya değil, kanunun açıkça saydığı saklı paylı mirasçılara tanınır. Bugünkü rejimde altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş saklı pay sahibidir; kardeşlerin saklı payı 2007 değişikliği sonrasında kaldırılmıştır. Bu nedenle dosyada önce “kim mirasçı?” değil, “kim saklı paylı mirasçı?” sorusu cevaplanmalıdır. Çünkü birçok aile içi itiraz, yasal mirasçılık ile saklı paylı mirasçılığı birbirine karıştırdığı için yanlış başlar.

TMK 506 oranları yalın görünür; fakat uygulamada hata burada başlar. Altsoy için korunan pay, yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babanın her biri için koruma, kendi yasal miras paylarının dörtte biridir. Sağ kalan eş bakımından ise oran zümreye göre değişir: eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa kendi yasal miras payının tamamı korunur; diğer hâllerde dörtte üçlük koruma vardır. Yani “eş her zaman dörtte bir saklı pay alır” cümlesi hukuken eksiktir. Oran, eşin hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre değişir.

Tablonun tamamını görmek için tabloyu sağa ve sola kaydırabilirsiniz.

Doktrinde de odak noktası aynıdır. Ümit Yılmazer, Miras Hukukunda Tasarruf Özgürlüğü ve Tenkis Davası başlıklı çalışmasında, tasarruf özgürlüğünün sınırının ancak net tereke ve saklı pay oranı birlikte kurulduğunda görülebileceğini vurgular. Bu vurgu önemlidir; çünkü mirasbırakanın yaptığı işlem ne kadar görünür olursa olsun, oran hesabı yapılmadan “saklı pay ihlal edildi” sonucu güvenli değildir.

Saklı Pay Hesaplama: Net Tereke, Eklenmesi Gereken Kazandırmalar ve Sabit Tenkis Oranı

Saklı pay hesabı, yalnız vasiyetnamedeki yüzdeyi okumaktan ibaret değildir. İlk adım net terekeyi bulmaktır. TMK 507 açık biçimde, mirasbırakanın borçlarının, cenaze giderlerinin, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderlerinin ve birlikte yaşayan bakıma muhtaç kişiler için üç aylık geçim giderlerinin düşülmesini ister. Dosyada banka borçları, vergi, bakım alacağı, ortak gider, cenaze faturaları ve tespit masrafları masaya konmadan yapılan hesaplar çoğu kez eksik kalır.

İkinci adım, tenkise tabi sağlararası karşılıksız kazandırmaları tabloya geri çağırmaktır. Mirasbırakan bazı taşınmazları, şirket paylarını veya nakit varlıkları ölümünden önce devretmiş olabilir. Bu devrin her biri otomatik olarak tenkise tabi değildir; fakat saklı payı dolanmak sonucunu doğuruyorsa tereke hesabına etkisi incelenir. Özellikle ölümden yıllar önce yapılan “bedelli” görünen aile içi devirlerde asıl mesele, görünürdeki akit bedeli değil, murisin gerçekten karşılık alıp almadığı ve kazandırmanın ölüm tarihindeki ekonomik karşılığıdır.

Üçüncü adım, tasarruf edilebilir kısmı bulmaktır. Saklı pay bu noktada rakama dönüşür. Dördüncü adım ise ihlal oranını ve gerekiyorsa sabit tenkis oranını belirlemektir. Ayten Saka ve Nurten Saka başvurusunda Anayasa Mahkemesi karar metnine alınan Yargıtay 1. HD kararları, özellikle gizli bağış ve muris muvazaası ayrımında bu noktanın altını çizer: kimi dosyada tapu iptali değil, murisin verdiği paranın ölüm tarihine göre güncellenmiş değeri ve bu değer üzerinden yapılan tenkis hesabı belirleyici olur (AYM, Ayten Saka ve Nurten Saka, B. No: 2018/38147, 20.10.2021).

Tablonun tamamını görmek için tabloyu sağa ve sola kaydırabilirsiniz.

Tenkis Davası, Muris Muvazaası, Denkleştirme ve İptal Davası Aynı Şey Değildir

Saklı pay dosyalarında en sık yapılan usul hatası, her aile içi taşınmaz devrinin muris muvazaası sayılmasıdır. Oysa tenkis davası ile muris muvazaası aynı hukuki yol değildir. Remzi Demir, Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi’ndeki çalışmasında, tenkisi denkleştirme, miras sebebiyle istihkak ve ölüme bağlı tasarrufun iptali davasından ayrı bir kurum olarak inceler. Bu ayrım pratikte sonucu değiştirir: eğer görünürde satış olan işlem gerçekte muris muvazaası ise tapu iptali-tescil zemini konuşulur; eğer muris gerçek bir kazandırma yapmış ama saklı pay sınırını aşmışsa doğru yol çoğu zaman tenkistir.

Denkleştirme ise başka bir işleve sahiptir. Denkleştirme, yasal mirasçının miras payına mahsuben sağlığında aldığı karşılıksız kazandırmanın paylaşımda hesaba katılmasıdır; tenkis ise saklı pay korumasını işler. İkisi birbirine benzer görünse de dava sebebi, taraf yapısı ve ispat stratejisi aynı değildir. Yanlış hukuki etiket, dosyayı yalnız usulden zayıflatmaz; delil planını da bozar. Çünkü muris muvazaasında muvazaa olgusu, tenkiste ise saklı pay ihlali ve oran hesabı merkezdedir.

Süre Rejimi, Görevli Mahkeme, Yetkili Mahkeme ve Def’i Yolu

Tenkis davasında süre hesabı teknik ama affetmez bir konudur. TMK 571 uyarınca, saklı payının zedelendiğini öğrenen mirasçı bu tarihten itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçince hak düşer. Buradaki başlangıç anı her dosyada aynı cümleyle kurulmaz. Vasiyetnamenin açılması, satış gibi görünen işlemin içeriğinin fiilen öğrenilmesi, tereke tablosunun ortaya çıkması veya tapu kayıtlarının incelenmesi bu hesabı etkileyebilir. Bu nedenle “babam yıllar önce devretmişti, süre zaten doldu” veya “geç öğrenince süre işlemez” gibi kestirme cümleler güvenli değildir.

Görev bakımından özel bir görev kuralı bulunmadıkça malvarlığı davası olduğu için HMK 2 gereği asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından ise HMK 11/1-a açık ve kesindir: ölüme bağlı tasarrufların iptali ve tenkisine ilişkin davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir. Yani sırf taşınmaz başka ilde diye doğrudan taşınmazın bulunduğu yerde tenkis davası açmak her dosyada güvenli değildir. Tenkis iddiası ayrıca TMK 571/3 gereği def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Bu nokta, mirasçı aleyhine açılan bir eda davasında savunma stratejisini değiştirir.

Tablonun tamamını görmek için tabloyu sağa ve sola kaydırabilirsiniz.

Anıl Köroğlu’nun tenkis def’i üzerine çalışması, bu savunma yolunun yalnız tali bir itiraz olmadığını; kimi dosyada doğrudan eda davasının sonucunu değiştiren bir inşaî etki doğurabildiğini gösterir. Bu tespit pratiktir: mirasçıya karşı ifa veya iade talebiyle açılan bir davada, saklı pay ihlali savunması sonradan akla gelen süslü bir argüman değil; sonucu belirleyen çekirdek savunma olabilir.

Karar Çizgisi: Güncel Değer, Sabit Tenkis Oranı, Faiz ve Uzayan Tedbir Riski

Tenkis dosyalarında bilirkişi raporunun önemi rastlantı değildir. AYM, Suna Denizci, B. No: 2013/5061, 31.03.2016 kararında başvurucu, tenkise tabi bedelin güncel değer bulunmadan hükme bağlandığını ileri sürdü. Karar metninde aktarılan Yargıtay ve HGK yaklaşımı, murisin verdiği paranın veya yaptığı kazandırmanın mirasın açıldığı tarihte ulaştığı değerin doğru hesaplanmasının zorunlu olduğunu açık biçimde gösterir. Enflasyon ve satın alma gücü farkı yok sayılarak kurulan hesap, rakamsal olarak küçük görünse de mülkiyet sonucunu doğrudan çarpıtır.

AYM, Ayten Saka ve Nurten Saka, B. No: 2018/38147, 20.10.2021 karar metninde yer verilen Yargıtay 1. HD içtihadı ise başka bir uyarı taşır: gizli bağış niteliği taşıyan işlemlerde akitte yazılı bedel ile gerçek ekonomik kazandırma aynı olmayabilir; ama iddia edilen yüksek bedel ispatlanamıyorsa, yine ölüm tarihi itibarıyla güncellenmiş değer ve sabit tenkis oranı üzerinden gidilmelidir. Bu, “ben taşınmazın bugün ettiği bedeli isterim” refleksinin her zaman doğru olmadığını gösterir. İstenen şey, bugünkü serbest piyasa bedeli değil; hukukça doğru güncelleme ve tenkis hesabıdır.

Şevket Budan başvurusunun asıl konusu uzun süren ihtiyati tedbirdir; ancak AYM kararında aktarılan Yargıtay 16. HD bozma gerekçesi uygulama için ayrıca değerlidir. Bu bozma, saklı paylı davalıların payı düşülmeden sabit tenkis oranı kurulamayacağını, her davalı yönünden ayrı hüküm gerektiğini ve seçimlik hakkın kullanıldığı tarihten itibaren faiz başlangıcının gözetilmesi gerektiğini hatırlatır. Tenkis davasında davalı sayısı arttıkça “tek toplam rakam” yazma kolaycılığı usul hatasına dönüşebilir. Aynı şekilde, tedbir yıllarca sürerse dosya lehine görünen koruma, mülkiyet hakkı bakımından yeni bir problem doğurabilir.

Gerekli Belgeler, Deliller ve Dilekçe Omurgası

Saklı pay davasında belge seti dağınık bırakılırsa hesap da dağılır. En azından şu dosyalar elde tutulmalıdır: veraset ilamı veya mirasçılık belgesi, ölüm belgesi, varsa vasiyetname ve açılma tutanağı, tapu kayıtları ve resmi senet örnekleri, banka ve yatırım hesabı dökümleri, murisin borçlarını ve cenaze giderlerini gösteren belgeler, şirket pay defteri veya ticaret sicili kayıtları, tereke tespitine yarayan vergi ve ekspertiz verileri, daha önce açılmış miras veya tapu davalarına ilişkin dosya örnekleri. Murisin sağlığında yaptığı kazandırmanın bedelli mi bağış niteliğinde mi olduğu çekişmeli ise ödeme izini gösteren dekont, kredi, vergi ve muhasebe kayıtları kritik hâle gelir.

Dava dilekçesi bakımından HMK 119’un zorunlu unsurları özellikle önemlidir. Saklı pay dosyasında “payımız zedelendi” cümlesi yetmez. Vakıalar sıra numarası altında yazılmalı, her vakıanın hangi delille ispatlanacağı gösterilmeli ve talep sonucu açık kurulmalıdır. Dava konusu bir taşınmaz değil de tenkis bedeli ise bu bedelin hangi hesap yöntemiyle belirleneceği açıklanmalı; bilirkişi incelemesi, tapu ve banka müzekkeresi, vergi kaydı ve gerektiğinde keşif talebi net yazılmalıdır. Gider avansı ve harç tarafı da HMK 120 çerçevesinde baştan planlanmalıdır.

Dilekçe Örneği Kısa Omurga

Örnek giriş omurgası: “Müvekkil, murisin altsoyu olup TMK m. 506 anlamında saklı paylı mirasçıdır. Muris tarafından davalı lehine yapılan … tarihli taşınmaz devri ile … tarihli banka aktarımı, net tereke ve tenkise tabi kazandırmalar birlikte değerlendirildiğinde müvekkilin saklı payını ihlal etmektedir. Net tereke hesabı, resmi kayıtların celbi ve bilirkişi incelemesi sonucunda belirlenecek olmakla birlikte, şimdilik fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak üzere tenkis talebinde bulunma zorunluluğu doğmuştur.”

Bu omurga, yalnız dilekçenin iskeletini gösterir; her somut dosyada murisin aile tablosu, tasarrufun türü, öğrenme tarihi, davalı yapısı ve hesap yöntemi ayrıca kurulmalıdır. Özellikle muris muvazaası ile tenkis arasında seçim yapmadan şablon dilekçe kullanmak, ilk dilekçede stratejik hataya neden olur.

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Saklı pay dosyası, aile içi adalet duygusunun ötesinde matematik, usul ve delil işidir. Önce saklı pay sahibi olup olmadığınız, sonra net terekenin nasıl kurulacağı, ardından hangi kazandırmanın hangi dava türüyle tartışılacağı belirlenir. Tenkis davası doğru dosyada güçlü bir araçtır; yanlış dosyada ise süre, yetki ve ispat maliyetini artırabilir. Bu nedenle mirasın reddi, muris muvazaası, denkleştirme ve tenkis başlıklarının birbirine karıştırılmadığı bir dosya kurgusu gerekir.