TMK 24, kişilik hakkına yönelen saldırıyı rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanuni yetki yoksa hukuka aykırı sayar. Pratikte kritik eşik, talebi TMK 25 veya TBK 58 ile doğru eşlemek, asliye hukuk mahkemesine zamanında başvurmak ve saldırının içeriğini ekran görüntüsü, ihtar ve kayıtlarla ispatlamaktır.
TMK 24, kişilik hakkını koruyan davaların giriş kapısıdır; fakat uygulamada en çok hata yapılan nokta da burasıdır. Müvekkiller çoğu zaman rahatsız eden her sözün, her sosyal medya paylaşımının veya her dava dilekçesi ifadesinin otomatik biçimde “kişilik hakkına saldırı” oluşturduğunu düşünür. Oysa mahkemenin ilk baktığı soru daha sınırlıdır: somut davranış gerçekten hukuka aykırı mı, yoksa rıza, savunma hakkı, haber verme görevi ya da daha üstün yarar nedeniyle hukuken korunabilir mi? Bu ayrım kurulmadan açılan davalar, yanlış talep türü seçildiği için ya reddedilir ya da gereksiz yere sadece manevi tazminat tartışmasına sıkışır. Özellikle kişilik hakkı davaları, kişilik hakkına saldırıdan manevi tazminat ve haksız fiilde zamanaşımı ekseninde asıl risk; yanlış merciye gitmek, saldırı bitmişken “durdurma” istemek veya tazminat talebi için TBK 72 süre başlangıcını gözden kaçırmaktır.
- Ana madde: TMK 24. Koruyucu dava yolları için TMK 25, tazminat için TBK 58 ve zamanaşımı için TBK 72 birlikte okunmalıdır.
- Merci: Aksine özel düzenleme yoksa kişilik değerine ilişkin uyuşmazlıklarda asliye hukuk mahkemesi görevli olur; yetkide TMK 25 son cümle ve HMK 16 ayrıca önem taşır.
- Süre: TMK 24 tek başına bağımsız bir hak düşürücü süre üretmez. Tazminat isteniyorsa zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her halde fiilden itibaren on yıl kuralı ayrıca kontrol edilmelidir.
- Kritik belgeler: URL ve tarih görünen ekran görüntüleri, noter tespiti veya e-imza logu, ihtarname, dava/cevap dilekçeleri, tanık listesi, sağlık raporu, erişim verisi ve yayın kayıtları.
- Son gözden geçirme: 24.05.2026. İnceleyen: Av. Barış Berkay Çiftçi, LL.M.
TMK 24 hangi saldırıları hukuka aykırı sayar?
TMK 24’ün kısa cevabı şudur: kişilik hakkına yönelik her saldırı, ancak rıza, üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetki ile haklı gösterilebiliyorsa hukuka uygun kabul edilir. Bu nedenle TMK 24, tek başına bir “tazminat maddesi” değil; saldırının hukuka aykırı olup olmadığını filtreleyen temel normdur. Aynı olayda mahkeme önce bu filtreyi uygular, sonra gerekiyorsa TMK 25 koruma yollarına veya TBK 58 manevi tazminat istemine geçer.
Hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.
Kişilik hakkı denildiğinde sadece şeref ve itibar anlaşılmaz. Ad, ses, görüntü, özel hayat, kişisel veri, mesleki saygınlık, aile hayatı, sağlık bilgisi ve dijital platformlardaki temsil biçimi de bu korumanın içindedir. Bu yüzden bir paylaşımın sadece “sert” olması yetmez; saldırının kişilik değerini zedelemesi, somut olay bağlamında ölçülmesi ve hukuka uygunluk sebebinin gerçekten bulunmaması gerekir.
Kişilik değeri ile rahatsız edici eleştiri arasındaki çizgi nerede başlar?
TMK 24 bakımından mesele, kişinin hoşuna gitmeyen söz ile hukuka aykırı saldırıyı ayırmaktır. Özellikle kamuya açık tartışmalarda, haberlerde veya kurumsal şikayetlerde rahatsız edici, sert veya itibarı sarsıcı sonuç doğuran her ifade otomatik olarak saldırı sayılmaz. Mahkeme; açıklamanın olgusal temeli var mı, kullanılan dil gerekli mi, yayılma biçimi ölçülü mü ve saldırı belirli bir kişilik değerini hedef alıyor mu sorularını birlikte değerlendirir.
TMK 24 ile TMK 25 arasındaki fark neden önemlidir?
TMK 24 hukuka aykırılığı tarif eder; TMK 25 ise hangi dava yoluna gidileceğini belirler. Saldırı tehlikesi varsa önleme, saldırı sürüyorsa durdurma, saldırı bitmiş ama etkisi devam ediyorsa hukuka aykırılığın tespiti gündeme gelir. Yanlış kurgu burada doğar: henüz ortada somut bir tehlike yokken önleme istemek veya yayın silinmiş olmasına rağmen durdurma davasında ısrar etmek, dosyayı baştan zayıflatır.
Rıza, üstün yarar ve kanuni yetki ne zaman koruma sağlar?
TMK 24 bakımından hukuka uygunluk sebepleri dar ve somut yorumlanır. Davalı tarafın “zaten biliniyordu”, “eleştiri yaptım” veya “savunma hakkımı kullandım” demesi tek başına yetmez; açıklamanın kapsamı, amacı ve yayılma biçimi ölçülü olmalıdır. Her H2 düzeyinde aynı ana sonucu hatırlamak gerekir: TMK 24’te saldırıyı hukuka uygun hale getiren sebep ispat edilemiyorsa hukuka aykırılık karinesi güçlenir.
Rıza ne zaman geçerli, ne zaman yetersiz kalır?
Rıza, bilgilendirilmiş ve amaca bağlı olmalıdır. Bir kişinin fotoğrafının belirli bir kampanya için paylaşılmasına verdiği onay, aynı görselin başka bir platformda, başka bir metinle veya farklı bir ticari bağlamla kullanılmasını otomatik olarak meşrulaştırmaz. Rıza sınırı aşıldığında TMK 24 yeniden devreye girer ve saldırı ilk başta meşru görünse bile sonradan hukuka aykırı hale gelir.
Daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar nasıl ölçülür?
Basın özgürlüğü, güncel kamu tartışması ve toplumu ilgilendiren haber verme görevi bu başlık altında en çok tartışılan örneklerdir. Ancak haber değeri bulunan bir olayda bile kullanılan dil kişiyi küçük düşürmeye kayıyorsa, doğruluk araştırması yapılmamışsa veya mahrem veriler gereksiz yere yayılmışsa üstün yarar savunması zayıflar. AYM’nin 2021/24447 numaralı başvuruda vurguladığı denge de budur: şeref ve itibar hakkı ile ifade özgürlüğü arasında ilgili ve yeterli gerekçe kurulmadan verilen kararlar denetime açık kalır.
Kanuni yetki ve savunma hakkı sınırı hangi noktada aşılır?
Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, suç duyurusu veya disiplin şikayeti kapsamında yapılan açıklamalar çoğu zaman kanuni yetki ve savunma hakkı zemini taşır. Fakat bu koruma, konu dışı hakaret, küçük düşürme veya dosyanın gerektirdiği sınırın aşılması halinde biter. Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2011/22293 E., 2012/6732 K. sayılı kararında savunma sınırının kişilik hakkını ihlal etmeyecek ölçüde kullanılması gerektiği vurgulanırken; Yargıtay HGK’nın 2017/1498 E., 2020/791 K. sayılı kararında yargısal süreçte ileri sürülen isnatların otomatik olarak koruma görmeyeceği, kullanılan ifadenin gereklilik ve orantılılık süzgecinden geçirileceği görülür.
TMK 24, TMK 25 ve TBK 58 arasında doğru talep nasıl seçilir?
TMK 24’te en kritik stratejik karar, saldırının aşamasına göre talebi doğru seçmektir. Korunma isteği ile tazminat talebi aynı şey değildir; biri devam eden veya yaklaşan saldırıyı durdurmayı hedefler, diğeri gerçekleşmiş ihlalin sonucunu gidermeye yönelir. TMK 24 burada ana madde olarak her alt talebin hukuka aykırılık zeminini kurar.
| Durum | Temel talep | Süre ve başlangıç | Gerekli belge | Yanlış yol riski |
|---|---|---|---|---|
| Yaklaşan bir yayın veya tehdit var | TMK 25 kapsamında önleme | Ayrı hak düşürücü süre yok; gecikme aciliyet iddiasını zayıflatır | Taslak metin, ihtar, mesajlaşma, tarihli ekran görüntüsü | Somut tehlike olmadan önleme talebi soyut kalır |
| Paylaşım, yayın veya söylem halen erişilebilir | TMK 25 kapsamında durdurma | Saldırı sürdüğü müddetçe etkili; beklemek delil ve aciliyet kaybı yaratır | Canlı URL, noter tespiti, erişim kayıtları, görüntü/video | Yayın silinmişse durdurma yerine tespit veya tazminat düşünülmelidir |
| Yayın kalkmış ama arşiv, arama sonucu veya mesleki etkisi sürüyor | TMK 25 kapsamında hukuka aykırılığın tespiti | Ayrı süre yok; etkilerin devamı görünür olmalıdır | Arşiv çıktısı, arama motoru sonucu, iş/meslek kaybı verisi | Saldırı sona ermişse sadece durdurma istemi hukuki yarar sorunu doğurur |
| Manevi zarar giderimi isteniyor | TBK 58 ve gerektiğinde TBK 49 | TBK 72: öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde fiilden itibaren 10 yıl | Sağlık raporu, tanık, ekonomik-sosyal etki, önceki yayınlar | TMK 24’e dayanıp tazminat süresini hiç kontrol etmemek dava kaybı yaratır |
Tablonun tamamını görmek için tabloyu sağa ve sola kaydırabilirsiniz.
Bu tablo, haksız fiil tazminatı ile manevi tazminat miktarı tartışmasını TMK 24 filtresiyle birleştirir. Uygulamada aynı dilekçede hem durdurma hem tespit hem de tazminat istenebilir; fakat her istem için saldırının aşaması ve ispat seti ayrıca kurulmalıdır. Özellikle yayımdan kaldırılmış sosyal medya içeriklerinde, “saldırı bitti ama Google sonuçları ve ekran kayıtları etkisini sürdürüyor” cümlesi somut veriyle desteklenmezse hukuki yarar itirazı gelir.
Karşılaştırmalı okuma bakımından TMK 24 ile TMK 25 arasındaki fark, TBK 58 ile de bağlantılıdır. TMK 24 hukuka aykırılığı tanımlar; TMK 25 koruyucu davayı, TBK 58 ise manevi giderimi taşır. Bu yüzden “TMK 24 davası” demek pratikte eksiktir; doğru ifade, TMK 24’teki hukuka aykırılık çerçevesine dayanarak TMK 25 veya TBK 58 taleplerini seçmektir.
TMK 24 dosyası pratikte nasıl kurulur?
TMK 24 dosyasında başarı, doğru hukuk maddesini yazmaktan çok delil akışını ve talep mimarisini doğru kurmaya bağlıdır. İlk iş saldırının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve bugün hangi etkilerinin devam ettiğini netleştirmektir. Aynı H2 içinde doğrudan cevap vermek gerekirse: saldırı tipi, süre, merci, belge ve ispat riski aynı çizelgede kurulmadan dava açılmamalıdır. Dilekçe omurgası için temel adımlar
- Saldırıyı sabitleyin
URL, ekran görüntüsü, video kaydı, noter tespiti, ihtarname ve paylaşım zamanı gibi verileri aynı gün içinde koruyun. İçerik silinirse yalnız anlatımla ispat zorlaşır.
- Talebi doğru eşleyin
Saldırı sürüyorsa durdurma, bitmiş ama etkisi devam ediyorsa tespit, manevi zarar varsa TBK 58 istemini ayrıca kurun. Her talep için ayrı vaka paragrafı ve ayrı sonuç bölümü yazın.
- Yetki ve süreyi kontrol edin
Davacının kendi yerleşim yeri, davalının yerleşim yeri ve HMK 16 kapsamındaki haksız fiil yeri seçeneklerini karşılaştırın. Tazminatta TBK 72 başlangıcını, koruyucu davalarda aciliyet zeminini kaçırmayın.
- İspat dosyasını tamamlayın
Tanık listesi, sağlık raporu, iş kaybı kaydı, yazışma kronolojisi ve önceki beyanlar olmadan yalnız genel mağduriyet dili kullanmayın. Mahkeme soyut incinmeyi değil, somut saldırı örüntüsünü görür.
Görevli ve yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Aksine özel düzenleme yoksa şahıs varlığına ilişkin davalarda HMK 2 gereği asliye hukuk mahkemesi görevli kabul edilir. Yetki bakımından ise TMK 25 son cümlede davacının kendi yerleşim yeri ile davalının yerleşim yeri arasında seçim imkanı tanır; haksız fiil bağlantılı taleplerde HMK 16 kapsamındaki fiilin işlendiği, zararın doğduğu veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de gündeme gelebilir. Yargıtay HGK’nın 2014/213 E., 2016/70 K. sayılı kararı da kişilik hakkı uyuşmazlığında davacının kendi yerleşim yerinde dava açabileceğini açık biçimde teyit eder.
Hangi belgeler gerçekten sonucu değiştirir?
En sık eksik kalan unsur, saldırının tarihini ve erişilebilirliğini birlikte gösteren delildir. Sosyal medya dosyalarında tarih, kullanıcı adı, URL ve paylaşımın tamamı görünmelidir; sadece kırpılmış ekran görüntüsü çoğu zaman yeterli olmaz. Dava dilekçesi veya savunma hakkı sınırı tartışılıyorsa dava dilekçesi zorunlu unsurları, cevap dilekçesi içeriği ve ispat rejimi birlikte düşünülmeli; masraf ve delil avansı yönünden de harç ve gider avansı hesabı baştan planlanmalıdır.
Sosyal medya, basın ve yargısal süreçlerde TMK 24 nasıl uygulanır?
TMK 24 dijital ortamda daha görünür hale gelir; çünkü saldırı birkaç dakika içinde geniş kitlelere yayılabilir ve silinse bile arşiv, ekran kaydı ve arama motoru sonucu olarak yaşamaya devam eder. Bu nedenle internet dosyalarında asıl farkı yaratan şey, saldırının ilk anını belgelemek ve yayılma etkisini gösterebilmektir. Yine aynı ana kural geçerlidir: TMK 24 değerlendirmesi, ifade özgürlüğü ile kişilik değerinin somut dengesi üzerinden yapılır.
Sosyal medya eleştirisi her zaman hukuka aykırı mıdır?
Hayır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2023/5189 E., 2025/15831 K. sayılı kararında da görüldüğü üzere, sosyal medya paylaşımı yalnızca sert olduğu için değil; eleştiri sınırını aşıp kişiyi hedef alan, olgusal temelden yoksun veya itibarı zedeleyici ölçüde yayıldığı için hukuka aykırı sayılabilir. Buna karşılık güncel olayla bağlantılı, olgusal dayanağı bulunan ve gereksiz aşağılamaya dönüşmeyen eleştiri TMK 24 filtresini geçebilir.
Basın ve internet yayını bakımından hangi ayrıntılar belirleyicidir?
Basın yoluyla ihlalde doğruluk araştırması, güncellik, kamu yararı ve ifade biçimi birlikte incelenir. Akademik kaynaklarda da vurgulandığı gibi, haber verme görevi kişilik hakkını tümüyle bertaraf etmez; özellikle başlık, görsel seçimi ve kişiyi hedef gösteren dil, haber değeri bulunsa bile saldırıyı hukuka aykırı hale getirebilir. İnternet yayınları yönünden Halime Yalmancı’nın 2024 tarihli çalışması, sosyal medya ve alan adı kullanımında ihlalin daha hızlı yayıldığını ve koruma ihtiyacının bu yüzden ağırlaştığını göstermektedir.
Yargı dosyasında ileri sürülen sözler neden ayrıca incelenir?
Mahkemeye sunulan dilekçede yer alan her isnat, salt “savunma” etiketiyle korunmaz. Uyuşmazlığın çözümü için gerekli olmayan, kişiyi küçük düşüren veya ispat desteği olmaksızın ağır suçlama içeren ifadeler TMK 24 bakımından saldırı olarak değerlendirilebilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 2017/2589 E., 2019/6238 K. sayılı kararında devam eden yayın bakımından önleme/durdurma ayrımının önem kazanması ve Yargıtay HGK’nın 2020 tarihli yaklaşımı, dilekçe dilinin dosya amacına uygun kurulması gerektiğini gösterir.
Sonuç: hangi durumda avukata hızla başvurulmalı?
İçerik hala yayındaysa, arama sonuçlarında görünmeye devam ediyorsa, iş ilişkilerini veya aile düzenini etkiliyorsa ya da hakkınızda açılmış başka bir dosyada ağır isnatlar yer alıyorsa beklemek doğru strateji değildir. TMK 24’te gecikme bazen hakkı tamamen düşürmez; fakat delilin kaybolmasına, aciliyet zemininin zayıflamasına ve tazminat isteminde süre tartışmasına yol açar. Özellikle manevi tazminat, yayının kaldırılması, tekzip niteliğinde bildirim veya hukuka aykırılığın tespiti seçeneklerinin birlikte değerlendirilmesi gereken dosyalarda başvuru stratejisi tek cümlelik danışma ile geçiştirilemez.
Çiftçi & Partners notu: TMK 24 dosyalarında ilk 48 saat çoğu zaman en değerli zaman dilimidir. İçeriğin halen erişilebilir olduğu, savunma hakkı sınırının tartışıldığı veya tazminat ve koruyucu dava taleplerinin birlikte kurulacağı dosyalarda, ekran kaydı ve dilekçe mimarisi aynı gün içinde hazırlanmalıdır.
Daha fazla içtihat ve uygulama analizi için Kişiler Hukuku arşivimizi inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
TMK 24 hukuka aykırılık zeminini kurar; para tazminatı talebi çoğu dosyada TBK 58 ve gerektiğinde TBK 49 ile birlikte kurulur. Dilekçede saldırının hukuka aykırılığı ile manevi zararın ayrı başlıklarda anlatılması gerekir.
Hayır. Paylaşım silinmiş olsa bile arama motoru sonucu, ekran kaydı, alıntı haber, kurumsal kayıt veya mesleki etkiler devam ediyorsa hukuka aykırılığın tespiti ve tazminat talebi gündemde kalabilir. Sadece durdurma istemi ise hukuki yarar yönünden ayrıca sorgulanır.
Zorunlu değildir; fakat özellikle hızla silinebilen internet içeriklerinde çok güçlü bir delildir. Noter tespiti yapılamıyorsa tarih, URL, kullanıcı adı ve içeriğin tamamını gösteren ekran kayıtları gecikmeden alınmalıdır.
Aksine özel düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevli olur. Yetkide davacının kendi yerleşim yeri, davalının yerleşim yeri ve bazı durumlarda HMK 16 kapsamındaki haksız fiil yeri seçenekleri birlikte değerlendirilir.
Hayır. Savunma hakkı; uyuşmazlıkla ilgili, gerekli ve ölçülü açıklamaları korur. Konu dışı, küçültücü, ispat desteği olmayan ve itibarsızlaştırma amacı taşıyan ifadeler TMK 24 bakımından ayrı bir kişilik hakkı ihlali oluşturabilir.
En sık kayıp nedeni, saldırının aşamasına uygun talebin seçilmemesi ve delilin eksik korunmasıdır. Saldırı sürerken sadece tazminat istenmesi veya tazminat talebinde TBK 72 sürelerinin hesaba katılmaması ciddi risk yaratır.
Kaynakça ve atıf listesi
Resmi kaynaklar
- Türk Medeni Kanunu m. 24 ve m. 25 – Mevzuat Bilgi Bankası
- Türk Borçlar Kanunu m. 58 ve m. 72 – Mevzuat Bilgi Bankası
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 2 ve m. 16 – Mevzuat Bilgi Bankası
Mahkeme kararları
- Yargıtay HGK, 2014/213 E., 2016/70 K. – kişilik hakkı uyuşmazlığında davacının kendi yerleşim yerinde dava açabilmesi
- Yargıtay 3. HD, 2011/22293 E., 2012/6732 K. – savunma hakkı sınırı ile kişilik hakkı dengesi
- Yargıtay HGK, 2017/1498 E., 2020/791 K. – yargısal süreçte ileri sürülen isnatların kişilik hakkı denetimi
- Yargıtay 4. HD, 2023/5189 E., 2025/15831 K. – sosyal medyada eleştiri sınırı
- Yargıtay 4. HD, 2017/2589 E., 2019/6238 K. – devam eden saldırıda önleme/durdurma çerçevesi
- AYM, B. No: 2021/24447 – şeref ve itibar hakkı ile ifade özgürlüğü dengesi
Akademik kaynaklar
- Gaye Tuğ Levent, “Türk Hukukunda Kişilik Hakkına Saldırının Durdurulması Davası”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2022. Çalışma, TMK 24’te saldırının hukuka aykırılığı ile TMK 25’teki koruyucu davaların saldırının aşamasına göre ayrılması gerektiğini vurgular.
- Oğuz Sadık Aydos, “Basın Yolu İle Kişilik Hakları İhlâllerinde Manevî Tazminat”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2012. Makale, basın özgürlüğü ile kişilik hakkı dengesi yanında manevi tazminat ve yetki tartışmalarını sistematik biçimde özetler.
- Halime Yalmancı, “İnternet Ortamında Kişilik Haklarına Gerçekleşen Saldırı Türleri”, İzmir Bakırçay Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024. İnternet ve sosyal medya saldırılarında yayılma etkisinin daha ağır sonuç doğurduğunu ve TMK/TBK koruma yollarının birlikte düşünülmesi gerektiğini ortaya koyar.
