Tenkis Davası: TMK 564 Şartları, 1 ve 10 Yıllık Süreler, Sabit Tenkis Oranı ve Dilekçe Örneği

Tenkis davası, miras uyuşmazlıklarında en çok yanlış başvurulan yollardan biridir; çünkü birçok dosyada sorun yalnızca saklı pay oranının bilinmemesi değil, hangi kazandırmanın hangi sırayla tenkise gireceğinin ve taşınmazın aynen mi yoksa bedel üzerinden mi indirileceğinin karıştırılmasıdır. Özellikle aile içi taşınmaz devri, vasiyetname ile tek bir dairenin bırakılması, murisin ikinci eşinden olan çocuklara yoğun kazandırma yapması ya da bir bağışın “zaten paylaşım niyetiydi” diye savunulması durumlarında, dosya hızla teknik hale gelir. Bu noktada yasal miras payları, saklı pay koruması, net tereke hesabı ve TMK 564’teki bölünebilirlik incelemesi birlikte okunmalıdır. Çünkü Yargıtay’ın güncel çizgisi, sabit tenkis oranı belirlenmeden tapu iptali veya para alacağı yönünde kestirme karar kurulmasını güvenli bulmuyor. Aşağıdaki çerçeve, 25.05.2026 itibarıyla resmi TMK metni, ilgili süre hükümleri ve güncel Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanmıştır.

Tenkis davası ne zaman açılır ve TMK 564 hangi noktada devreye girer?

Tenkis davası, saklı paylı mirasçının mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü aşan kazandırmaları nedeniyle payının karşılığını alamadığı anda devreye girer. TMK 560 bu davanın temel kapısıdır; TMK 564 ise dosyada belirli bir malın veya taşınmazın bölünmesi ekonomik değer kaybı yaratacaksa, aynen tenkis ile bedel hesabı arasındaki uygulama modelini belirler. Başka bir ifadeyle, her saklı pay ihlali doğrudan TMK 564 sorunu değildir; fakat uyuşmazlık tek bir daire, tarla, arsa payı veya benzeri bölünmesi güç bir varlık üzerinde yoğunlaşıyorsa TMK 564 kaçınılmaz hale gelir.

Saklı payı zedelenen mirasçı kimdir?

Saklı payı zedelenen mirasçı, mirasbırakanın ölümünde kanunen korunan asgari payını alamayan kişidir. Bu hesabı doğru kurmak için önce yasal mirasçılık sırası ve oranları, ardından TMK 506’daki saklı pay oranları birlikte okunmalıdır. Örneğin altsoy, sağ kalan eş ve bazı eski tarihli aile yapılarında üstsoy kombinasyonları, tasarruf edilebilir kısmın büyüklüğünü doğrudan değiştirir; bu nedenle “kardeşler arasında adaletsiz dağıtım var” cümlesi tek başına tenkis için yeterli değildir.

Öğretide de tenkis davasının, mirasbırakanın tasarrufunu tümden hükümsüz kılan değil, saklı payı aşan kısmı yasal sınıra çeken inşai bir dava olduğu kabul edilir. Bu ayrım pratiktir: davacı çoğu zaman tüm tasarrufun yok sayılmasını değil, kendi saklı payının tamamlanmasını ister. O yüzden dilekçede hangi tasarrufun ne kadar kısmının tenkise tabi olduğu ve davacının eksik kalan saklı payının nasıl hesaplandığı görünür olmalıdır.

TMK 564 ile klasik tenkis hesabı arasındaki fark nedir?

Klasik tenkis hesabı, net tereke, saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım üzerinden parasal bir ihlal olup olmadığını saptar. TMK 564 ise ihlal saptandıktan sonra, uyuşmazlığın konusu olan belirli malın sabit tenkis oranında bölünüp bölünemeyeceğini sorar. Sorun tam da burada başlar: birçok dosyada taraflar oran hesabını yapmadan “tapu iptali ve tescil” talep eder veya ilk savunmada “parayı ödeyeyim, mal bende kalsın” diyerek erken tercih beyanında bulunur.

Burada TMK 570’teki sıra kuralı da gözden kaçırılmamalıdır. Saklı pay ancak önce ölüme bağlı tasarruflardan, bunlar yetmezse en yeni tarihlisinden başlanarak sağlararası kazandırmalardan tamamlanır; bu nedenle aile içinde birden fazla taşınmaz devri varsa, davacının gözüne ilk çarpan temlik her zaman ilk tenkis edilecek işlem olmayabilir. Dosyada hangi kazandırmanın sıraya girdiği açıklanmadan yalnız dava konusu tek taşınmaz üzerinden sonuca gidilmesi, hem bilirkişi hesabını hem de hükmün isabetini zedeler.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2025/44 E., 2026/16 K. sayılı kararında, doğru sabit tenkis oranı bulunmadan ve bölünebilirlik araştırması yapılmadan pay oranı kadar doğrudan tescil kurulmasını yeterli görmedi. Bu yaklaşım, TMK 564’ün yalnız vasiyetname metnindeki teorik bir kural değil, taşınmaz odaklı tenkis davalarının karar tekniğini belirleyen zorunlu basamak olduğunu gösteriyor.

Tenkis davasında 1 ve 10 yıllık süreler, mahkeme ve belgeler nasıl belirlenir?

Tenkis davasında ilk kritik eşik, bir yıllık hak düşürücü sürenin ne zaman başladığını doğru saptamaktır. TMK 571’e göre bu süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren işler; fakat üst sınır, ölüme bağlı tasarruflarda açılma tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinden itibaren on yıldır. Dosyada vasiyetname, bağış, intifa devri, banka ödemesi veya aile içi taşınmaz temliki birlikte varsa, her işlem için başlangıç tarihinin aynı kabul edilmesi çoğu zaman hatalıdır.

TMK 571’deki bir yıllık süre ne zaman başlar?

Bir yıllık sürenin başlangıcı, yalnız ölüm tarihini bilmek değildir; saklı pay ihlalini doğuran tasarrufun içeriğini ve etkisini öğrenmek gerekir. Vasiyetname sonradan açılmışsa süre çoğu dosyada açılma tarihine yakın başlar; buna karşılık murisin sağlığında yapılan bağışlarda mirasçı, devirden çok sonra saklı pay ihlalini fark etmiş olabilir. Bu yüzden dava stratejisi kurulurken mirasın reddindeki üç aylık süre ile tenkisteki bir yıllık hak düşürücü süre birbirine karıştırılmamalıdır.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/2959 E., 2025/4559 K. sayılı kararında da, tenkis davasının dinlenebilmesi için yalnız kazandırmanın varlığı değil, net terekenin ve saklı pay ihlalinin somut biçimde ortaya konulması gerektiği vurgulandı. Bu çizgi, sürenin de soyut aile içi gerginlikten değil, ihlal doğuran tasarrufun hukuki sonuçlarının öğrenilmesinden başlatılması gerektiğini destekler.

Hangi mahkemede açılır ve dosyaya hangi belgeler eklenir?

TMK 576 uyarınca, mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi davaları mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Bu nedenle uyuşmazlık bir Ankara taşınmazı hakkında olsa bile, murisin son yerleşim yeri farklıysa yetki oraya kayabilir. Dilekçede veraset ilamı, nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi, varsa vasiyetname açılma evrakı, tapu kayıtları, banka hareketleri ve murisin borçlarını gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır; eksik evrak nedeniyle dosyanın salt “daha sonra bilirkişiye bırakılır” mantığıyla açılması güvenli değildir.

Tenkis hesabında aktif ve pasif terekenin yanlış kurulması, özellikle aile konutu, ziynet, banka mevduatı ve sağlığında yapılan taşınmaz temlikleri bulunan dosyalarda sonuca doğrudan etki eder. Sağ kalan eşin hakları ile miras payı ilişkisinin karıştığı dosyalarda TMK 240 kapsamındaki aile konutu talebi ayrıca dikkate alınmalıdır. Dava sonunda aynen tescil, bedel alacağı veya her ikisine ilişkin terditli talep kurulacaksa, dilekçedeki talep sonucunun baştan açık olması gerekir.

Sabit tenkis oranı nasıl hesaplanır, taşınmaz bölünebilir mi ve Yargıtay ne diyor?

Sabit tenkis oranı, dava konusu kazandırmanın toplam değeri ile saklı payı ihlal eden fazla kısmı arasındaki oran kurularak bulunur. TMK 564 bakımından asıl mesele, bu oranın kağıt üstünde bulunmasından sonra taşınmazın veya belirli malın değer kaybı olmaksızın aynı oranda fiilen bölünüp bölünemeyeceğidir. Yargıtay’ın güncel yaklaşımı, bu araştırma yapılmadan doğrudan tescil ya da yalnız soyut para hükmü kurulmasını isabetsiz sayıyor.

Sabit tenkis oranı hangi verilerle bulunur?

Oran hesabı için önce murisin ölüm tarihindeki aktif ve pasif terekesi belirlenir; ardından saklı paylı mirasçıların korunması gereken asgari payı ve tasarruf edilebilir kısım hesaplanır. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/2959 E., 2025/4559 K. sayılı kararında bu çerçeve açık biçimde tekrarlandı: net tereke bulunmadan, saklı pay ihlali ve sabit tenkis oranı da sağlıklı kurulamaz. Aynı karar, sağlararası kazandırmanın TMK 565/4 kapsamında saklı payı bertaraf etme kastı taşıyıp taşımadığının da olayın özelliğine göre araştırılması gerektiğini vurguluyor.

Bu nedenle bilirkişi incelemesi yalnız değer tespiti değildir; hangi kazandırmaların aktifte sayılacağı, hangilerinin tenkise tabi sıra içinde yer alacağı ve dava konusu malın hangi ölçüde ihlal yarattığı aynı rapor seti içinde tartışılır. Özellikle murisin farklı çocuklara farklı tarihlerde taşınmaz devri yaptığı dosyalarda, dava dışı kalan temliklerin dahi tenkis sırası bakımından hesaba etkisi olabilir.

Karşılaştırma tablosunun pratik sonucu şudur: taşınmaz fiziksel ve ekonomik olarak bölünebiliyorsa aynen tenkis, bölünemiyorsa nakdi çözüm ve seçimlik hak çizgisi uygulanır. Bu ayrım, talep sonucunun baştan doğru kurulması bakımından belirleyicidir; çünkü davacı yalnız tapu iptali isteyip bedel seçeneğini dışarıda bırakırsa, bölünmezlik saptandığında dava eksik talep riskiyle karşılaşabilir.

Taşınmaz bölünemiyorsa tercih hakkı ve karar günü değeri nasıl işler?

Hukuk Genel Kurulu 2025/44 E., 2026/16 K. sayılı kararda, bölünmezlik ortaya çıktıktan sonra seçimlik hakkın mahkemece davalıya kullandırılması gerektiğini; davalı bu hakkı usulüne uygun ihtara rağmen kullanmazsa hakkın davacı saklı paylı mirasçıya geçeceğini açık biçimde belirtti. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/4504 E., 2025/4859 K. sayılı kararında ise, bölünmezlik tespitinden önce yapılan beyanın geçerli tercih hakkı kullanımı sayılamayacağı ve faiz başlangıcının geçerli tercih tarihine bağlanması gerektiği kabul edildi. Bu iki karar birlikte okunduğunda, TMK 564 dosyasında zamanlama teknik ama belirleyici bir meseledir.

Aynı 2025/4504 sayılı kararda, tefrik edilen başka bir davanın sonucunda taşınmazın yeniden terekeye dönmesi ihtimali varsa bunun tenkis hesabında dikkate alınması gerektiği de vurgulandı. Bu nedenle dava dosyasına yalnız mevcut tapu durumunu değil, bağlantılı iptal, tescil veya istihkak dosyalarını da işlemek gerekir. Değer tespitinde sonradan oluşan imar, vasıf veya yüzölçümü değişiklikleri tartışılıyorsa, bilirkişi raporuna karşı bilirkişi raporuna itiraz stratejisi de erken kurulmalıdır.

Pratikte en çok atlanan nokta, karar günü rayici ile ölüm günü değerinin aynı amaç için kullanılmamasıdır. Net tereke ve saklı pay ihlali kurulurken ölüm tarihindeki değerler önem taşır; buna karşılık TMK 564 kapsamında bölünmez mal için ödenecek bedel hesabında karar günü veya geçerli tercih tarihine bağlı değerleme kritik hale gelir. Bu ayrım dilekçede ve bilirkişi sorularında açık kurulmazsa, mahkeme bir raporda iki farklı tarih rejimini birbirine karıştırabilir. Sonuç olarak davacı eksik alacak, davalı da hatalı faiz başlangıcı itirazı ile dosyayı istinaf aşamasına taşır.

Tenkis davası dilekçe örneği nasıl hazırlanır?

Dilekçede hangi talepler birlikte yazılmalıdır?

Somut olaya göre talep sonucu; tenkis, tescil, bedel tahsili, faiz başlangıcı, bilirkişi incelemesi, keşif, banka ve tapu kayıtlarının celbi gibi başlıkları birlikte içerebilir. Eğer dava konusu malın bölünmesi ihtimali varsa yalnız nakdi tenkis istemek; buna karşılık mal fiilen bölünemez durumdaysa yalnız tapu iptali istemek gereksiz daralma yaratabilir. Bu nedenle dava dilekçesi iskeleti içinde alternatifli talep kurgusu görünür olmalıdır.

Dosyada eski tarihli bağışlar, dava dışı mirasçılar veya terekeye dönmesi mümkün başka taşınmazlar bulunuyorsa, eksik taraf ve eksik hesap bozma sebebi haline gelir. Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 2025/4504 E., 2025/4859 K. sayılı kararındaki iştirak uyarısı ve bağlı dosyaların tereke hesabına etkisi, bu nedenle dilekçe aşamasında dikkate alınmalıdır.

Uygulamada güvenli formül çoğu kez şöyledir: birinci talep, sabit tenkis oranında aynen tenkis ve gerekiyorsa pay oranında tescil; ikinci talep, bunun mümkün olmaması halinde TMK 564 uyarınca seçimlik hak sonucu belirlenecek bedelin yasal faiziyle tahsilidir. Eğer taşınmazın dava sonunda bölünemez olduğu anlaşılırsa, benzer tescil uyuşmazlıklarında görüldüğü gibi tescil sonucuna odaklı dar talep yapısı davacıyı gereksiz revizyon ve ıslah baskısıyla karşı karşıya bırakabilir. Bu yüzden dilekçede hem maddi hukuka hem ispat planına uygun bir yol haritası kurulmalıdır.

Sık sorulan sorular