CMK m. 214 Kapsamında Rapor, Belge ve Diğer Yazıların Okunması: Bilirkişi, Adli Rapor ve Savunma Stratejisi

Ceza yargılamasında birçok dosya, canlı tanık anlatımından çok yazılı teknik malzeme etrafında şekillenmektedir. Adli muayene raporu, otopsi raporu, HTS çözümü, kriminal laboratuvar çıktısı, banka hareket dökümü, kurumsal inceleme yazısı, idari soruşturma raporu veya özel uzman görüşü; dosyanın belli bir aşamasında mahkemenin önüne yazı olarak gelmekte ve çoğu zaman maddi olgunun taşıyıcısı hâline gelmektedir. Bununla birlikte yazılı malzemenin duruşmaya girebilmesi ile hükümde ne ağırlıkta kullanılacağı aynı mesele değildir. CMK m. 214 tam bu ayrım çizgisinde durmaktadır. Anılan hüküm, resmî belgeler ile diğer yazılı materyalin duruşmada okunabileceğini kabul etmekte; ayrıca teknik inceleme yapan veya doktor sıfatıyla rapor düzenleyen kişilerin, gerekli görülürse çağrılıp dinlenebileceğini öngörmektedir. Söz konusu yapı, ceza muhakemesinin yazılılaştırılması için kurulmuş bir kolaylık değildir. Tam tersine, yazılı belgenin duruşmada görünür olmasını sağlarken, tarafların bu teknik içerikle nasıl yüzleşeceğini de düzenleyen bir denge normudur.

I. CMK m. 214’ün hukuki niteliği; okuma yetkisi ile teknik delilin sorgulanabilirliği arasındaki dengeyi kurar

214’ün metni ilk bakışta kısa ve sade görünmektedir. Oysa hüküm, şahsi delil ile teknik delil arasında kalan geniş bir alanı düzenlemektedir. Tanık beyanı gibi doğrudan kişisel anlatımlar 210, 211 ve 212 ekseninde ele alınırken; rapor, resmî belge ve diğer yazılar 214 üzerinden duruşmaya sokulmaktadır. Bu ayrım biçimsel değildir. Tanığın sözü, anlatıcının hafızası ve duruşmadaki davranışı üzerinden değerlendirilir. Teknik rapor ise uzmanlığın süzgecinden geçmiş bir veri seti, inceleme yöntemi ve sonuç cümlesi taşır. Mahkeme, bu nedenle belgeyi okumakla yetinip yetinemeyeceğini; yoksa raporun arkasındaki uzman kişiyi ayrıca dinlemesinin gerekip gerekmediğini her dosyada ayrıca tartmak zorundadır.

Hükmün ikinci cümlesi bu yüzden belirleyicidir. Kanun, resmî belgeler ve diğer yazıların okunabileceğini söylemekle kalmamış; bunların münderecatını açıklayabilecek kişi veya kurul üyelerinin de çağrılabileceğini açıkça kabul etmiştir. Demek ki 214, tek taraflı bir belge okutma normu değildir. Yazılı malzemenin duruşmaya taşınmasını mümkün kılarken, teknik içeriğin canlı biçimde sınanmasına da kapı açmaktadır. Bilirkişilik ve uzman görüşü üzerine çalışan doktrin, bu yapıyı isabetli biçimde vurgulamaktadır. Yazılı rapor çoğu zaman delilin kendisi değil, delil hakkında yapılan teknik açıklamadır. Bu nedenle mahkeme raporu okuduğunda, aslında yalnız sonucu değil; sonuca götüren yöntemi, kullanılan veriyi ve teknik kabulleri de dolaylı biçimde dosyaya taşımaktadır.

Kanaatimizce 214’ün asıl işlevi, raporun okunmasını serbest bırakmak değil; raporun tartışılmasını görünür kılmaktır. Eğer mahkeme, yazılı teknik malzemeyi yalnız okunmuş olması sebebiyle güçlü delil kabul ediyorsa; hükmün ikinci cümlesi anlamsızlaşır. Çünkü kanun, gerektiğinde uzmanın duruşmaya çağrılmasını özellikle düzenleyerek, yazılı sonucun yeterli olmadığı dosyalar bulunduğunu baştan kabul etmiştir. Bu kabul, 68’inci maddedeki bilirkişinin dinlenmesi ve 201’inci maddedeki doğrudan soru yöneltme hakkı ile birlikte okunduğunda daha da belirgin hâle gelmektedir. Teknik rapor, duruşmada görünür olur; fakat çekişmeli hâle geldiğinde sorgudan kaçamaz.

II. Hangi rapor, hangi belge, hangi yazı; 214 kapsamı geniştir, fakat her yazılı metin aynı delil ağırlığını taşımaz

214’te geçen “resmî belgeler”, “diğer yazılar”, “teknik inceleme yapanların raporları” ve “doktor raporları” ibareleri geniş bir yelpazeye işaret etmektedir. Nüfus veya tapu kaydı gibi klasik resmî belgeler, bir idari kurulun işlem yazısı, kriminal inceleme raporu, adli tıp muayene kâğıdı, otopsi raporu, HTS analiz tutanağı, kamera çözümleme raporu, muhasebe inceleme yazısı veya bankadan gelen hesap dökümü, niteliklerine göre bu alan içinde yer alabilir. Ne var ki bunların duruşmada okunabilir olması, hepsinin aynı ispat yoğunluğuna sahip olduğu anlamına gelmez. Bazı belgeler yalnız bir tarih, sahiplik veya resmî kayıt gerçeği gösterir. Bazıları ise uzman değerlendirmesi içerir ve hükmün maddi çekirdeğine temas eder.

İşbu ayrımın pratik karşılığı büyüktür. Örneğin telefon hattının belirli tarihte sanık adına kayıtlı olduğunu gösteren bir resmî yazı ile, o hattın belirli eylem planı içinde kullanıldığına ilişkin teknik çözümleme aynı şey değildir. İlki çoğu zaman kayıt vakıasını gösterir. İkincisi ise yorum, yöntem ve uzmanlık katmanı taşır. Aynı şekilde bir hastane epikrizi ile, yaralanmanın suç vasfını etkileyecek ölçüde yaşamı tehlikeye sokup sokmadığını tartışan adli rapor arasında delil yoğunluğu bakımından fark vardır. Mahkeme bu nedenle 214 altında okunan her yazılı malzemeyi tek kalıp içinde değerlendiremez; hangi belgenin salt kayıt, hangisinin yorumlayıcı uzman açıklaması taşıdığını ayırmalıdır.

Doktrindeki baskın yaklaşım da bu yöndedir. Bilirkişi raporunun çoğu durumda delilin kendisinden çok delil değerlendirme aracı niteliği taşıdığı; buna karşılık bazı teknik raporların yeni maddi bulgu da üretebildiği kabul edilmektedir. Bu ikili yapı 214’ün uygulanmasında doğrudan sonuca etki eder. Eğer rapor yalnız var olan delilin teknik açıklamasını yapıyorsa, tarafların yönteme ve sonuca yönelttiği itirazların duruşmada açılması gerekir. Eğer rapor yeni maddi bulgu da içeriyorsa, bu kez zincirleme şekilde veri bütünlüğü, örnek alma usulü, laboratuvar standardı ve inceleme sınırları ayrıca tartışılır. Kanaatimizce mahkeme, 214 kapsamına giren her yazılı malzeme için önce “bu belge neyin ispatına yarıyor” sorusunu cevaplamadan delil ağırlığı tayin etmemelidir.

Bu sorunun cevabı verilmediğinde, dosya pratiğinde sık rastlanan iki hata ortaya çıkmaktadır. Birinci hata, sırf resmî başlık taşıdığı için teknik raporun eleştiriden muaf kabul edilmesidir. İkinci hata ise tam tersine, sırf teknik rapor olduğu için kaynağındaki temel kayıt gerçekliğinin hiç tartışılmamasıdır. Oysa her iki durumda da mahkeme farklı düzlemlerde hata yapmaktadır. Belge hem kaynağı hem yorumu hem de hükme etkisi bakımından çözümlenmelidir. 214’ün asıl faydası da, yazılı malzemenin bu katmanlarını duruşmaya görünür hâle getirebilmesidir.

III. Bilirkişi ve doktor raporları bakımından 214; okunmakla yetinme kural değil, çoğu zaman başlangıç noktasıdır

214’ün bilirkişi ve doktor raporlarına açıkça değinmesi tesadüfî değildir. Ceza yargılamasında özellikle yaralama, ölüm, uyuşturucu, dijital inceleme, finansal kayıt, imza incelemesi ve kusur değerlendirmesi içeren dosyalarda teknik rapor neredeyse kaçınılmaz hâle gelmektedir. Ancak bilirkişi raporu, mahkemenin karar verme yükünü uzmana devreden bir belge değildir. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu, Bilirkişilik Yönetmeliği ve CMK m. 67 birlikte okunduğunda; uzmanın yalnız özel veya teknik bilgi alanında görüş bildirebileceği, hukuki nitelendirme yapamayacağı ve raporun diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirileceği açıkça görülmektedir. Bu nedenle rapor okunmuş olsa bile, mahkeme raporun içindeki hukuki çıkarımları aynen benimseyemez.

Doktor raporları bakımından da aynı disiplin geçerlidir. Hekim, yaralanmanın niteliği, iyileşme süresi, yaşamsal tehlike, kemik kırığı veya ruhsal etki gibi tıbbi sonuçları bildirebilir. Buna karşılık suçun hukuki vasfı, kastın yönü veya cezalandırma sistemi içindeki ağırlık tayini hâkime aittir. Uygulamada zaman zaman adli raporda geçen bir tıbbi sonucun doğrudan hukuki neticeye dönüştürüldüğü görülmektedir. Oysa tıbbi veri ile hukuki sonuç arasında ayrıca bir gerekçe köprüsü kurulmalıdır. Mahkeme, raporun bulgusunu okuyup geçemez; bulgunun dosyadaki diğer delillerle nasıl birleştiğini ve hangi hukuki sonuca neden götürdüğünü ayrıca göstermek zorundadır.

AYM’nin Orhan Kılıç ve Hacı Karabulut (2) kararları, hukuka aykırı yahut denetlenemeyen teknik malzemenin hükümdeki etkisi bakımından yol göstericidir. Teknik raporun okunmuş olması, onun hukuka uygun elde edildiğini veya denetime elverişli olduğunu kanıtlamaz. Aynı çizgi, bilirkişi raporları arasındaki çelişki hâllerinde de geçerlidir. Adli Tıp ile üniversite raporu ayrışıyorsa, bir laboratuvar sonucu ile özel uzman görüşü farklı yöne işaret ediyorsa, mahkeme yalnız birini seçip diğerini suskun bırakamaz. Hangi yöntemin neden daha ikna edici bulunduğu, kullanılan veri setinin niçin daha güvenilir kabul edildiği ve karşı rapordaki itirazların neden karşılanmadığı açıkça gösterilmelidir.

Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 14.12.2020 tarihli kararında da savunma tarafından hazır edilen uzman kişinin dinlenmemesinin bozma nedeni yapılması boşuna değildir. Taraf, teknik rapora karşı bilimsel itiraz üretiyor ve bunu duruşma zeminine taşıyabiliyorsa; mahkeme bu itirazı “dosyaya yenilik katmaz” klişesiyle kolayca geçiştiremez. Teknik dosyada adil yargılanma hakkı, çoğu zaman raporun okunmasıyla değil, rapora yöneltilen soruların gerçekten cevapsız bırakılıp bırakılmadığıyla ölçülür.

IV. HTS, otopsi, adli muayene, kriminal inceleme, banka kaydı ve idari rapor; aynı dosyada bulunsalar da aynı sorgu rejimine tabi değildir

214 kapsamındaki malzeme türleri çoğaldıkça, mahkemenin yapması gereken ilk iş bunları tek torbaya atmamak olmalıdır. HTS çözümü teknik yöntem, baz istasyonu verisi ve yorum katmanı içerir. Otopsi raporu biyolojik bulgu, tıbbi kanaat ve bazen sebep-sonuç değerlendirmesi taşır. Kriminal rapor laboratuvar standardına, örnek güvenliğine ve karşılaştırma metoduna dayanır. Banka hareket dökümü ise çoğu zaman temel veri kaydıdır; buna eklenen inceleme raporu ise o verinin anlamlandırılmasıdır. İdari soruşturma raporları ise çoğu kez hem olgu toplama hem kanaat hem de kimi zaman hukuki değerlendirme cümlelerini bir arada bulundurur. Bu malzemenin her biri için duruşmada sorulacak soru farklıdır.

HTS ve dijital inceleme dosyalarında savunma çoğu zaman hangi verinin ham kayıt, hangisinin yorum olduğunu ayırarak ilerlemelidir. Hücre hareketliliği, tek başına failin fiili işlediğini kanıtlamaz; yalnız belirli zaman diliminde belirli teknik temasları gösterebilir. Aynı şekilde kamera çözüm raporu da görüntüdeki piksel verisini değil, uzman kişinin o veriden çıkardığı sonucu taşır. Eğer görüntü kalitesi tartışmalıysa, çözüm raporunu yazan uzmanın neden o sonuca vardığı açıklatılmalıdır. Böyle dosyalarda 214 okuması yeterli görünse de, gerçekte 68 ve 201 devreye girmeden hüküm kurulması sağlıklı olmaz.

Adli raporlar bakımından ise ayrı bir hassasiyet ortaya çıkmaktadır. Yaralanmanın basit tıbbi müdahale ile giderilip giderilemeyeceği, kırığın hayat fonksiyonlarına etkisi, cinsel saldırı izinin nasıl yorumlandığı veya ölüm sebebi ile icra hareketi arasındaki bağ, çoğu zaman raporun kısa sonuç cümlesine sığmayacak derecede teknik açıklama gerektirir. Taraflardan biri rapor yöntemine, örnek zincirine veya bulgu-sonuç bağlantısına itiraz ediyorsa; raporun salt okunmasıyla yetinilmesi savunmayı eksik bırakabilir. Adli tıp ve bilirkişilik literatürü tam bu nedenle raporun mahkeme huzurunda açıklatılabilmesini ayrı bir güvence olarak görmektedir.

İdari inceleme veya kurum içi teftiş raporları daha da dikkatli ele alınmalıdır. Bu raporlar kimi zaman maddi veri kadar kanaat ve sorumluluk dağılımı da içermektedir. Oysa ceza hâkiminin ihtiyaç duyduğu şey, raporun tüm değerlendirme cümleleri değil; hangi somut veriye dayandığı, hangi kısmın doğrudan gözleme hangi kısmın yoruma dayandığı ve cezai sorumluluk bakımından hangi bulgunun bağımsız ispat değeri taşıdığıdır. Kanaatimizce 214 bakımından en sorunlu belge grubu da budur. Çünkü idari rapor çoğu kez resmî görünür; fakat ceza muhakemesi bakımından içindeki hukuki çıkarımların doğrudan hükme taşınması mümkün değildir.

V. Çelişkili, eksik veya sınır aşan rapor karşısında mahkemenin görevi; ek rapor, yeni bilirkişi veya uzman dinleme yollarını gerekçeli biçimde kullanmaktır

214 dosyalarının güçlüğü çoğu zaman tek raporda değil, raporlar arasındaki kırılmada ortaya çıkar. Bir rapor “kusur vardır” derken diğeri “kusur ayrıştırılamaz” diyebilir. Bir doktor raporu yaşamsal tehlike bulunduğunu söylerken diğeri daha hafif sonuç belirtebilir. Kriminal laboratuvar raporu ile bağımsız uzman mütalaası arasında yöntem farkı çıkabilir. Bu durumda mahkemenin yapacağı şey, ilk gelen raporu seçip diğerini yok saymak değildir. Bilirkişi raporları arasındaki çelişki giderilmeden ve hangi yönteme neden üstünlük tanındığı açıklanmadan hüküm kurulması, gerekçe yönünden eksiklik yaratır.

AYM’nin Hasan Doğan, Ahmet Bağcı ve Selçuk Arslan kararlarının ortak damarı da budur. Savunma tarafı, dosyanın taşıyıcı teknik malzemesine karşı etkili itiraz ve sorgu imkânı bulamamışsa; yargılamanın bütünü adil görünmeyebilir. Aynı şekilde Y.P. ve Ramazan Kösem kararları, yazılı malzemenin veya duruşma dışı beyanın telafi edici güvenceler olmaksızın belirleyici rol üstlenemeyeceğini göstermektedir. Teknik rapor tek başına tanık beyanı değildir; ancak hükümdeki ağırlığı arttığında benzer anayasal kaygılar ortaya çıkar. Çünkü taraf, taşıyıcı malzemenin nasıl üretildiğini test edememektedir.

Bu nedenle savunma bakımından üç katmanlı bir müdahale planı kurulmalıdır. İlk katman, raporun şekli denetimidir: imza, tarih, uzmanlık alanı, görevlendirme yazısı, ekler ve inceleme sınırları tamam mı? İkinci katman, yöntem denetimidir: hangi veri üzerinden hangi teknik sonuca gidildi, örnekleme zinciri güvenli mi, karşı raporda hangi yöntem eleştirisi var? Üçüncü katman ise hükme etki denetimidir: bu rapor hangi suç unsurunu taşımaktadır, başka hangi delil bunu desteklemektedir, rapor dışlandığında dosyada ne kalmaktadır? Bu üç katman kurulmadığında 214 itirazı yalnız teorik itiraz seviyesinde kalır.

Kanaatimizce mahkeme, raporu yetersiz bulduğu hâlde yeni inceleme yaptırmadan hüküm kuruyorsa da; tam tersine rapor açık ve yeterli olduğu hâlde tarafın somut olmayan her itirazı üzerine sonsuz bilirkişi döngüsü yaratıyorsa da isabetli davranmış sayılmaz. Doğru denge, itirazın teknik omurgasını ve hükme etkisini tartmaktan geçer. Somut ve dosya sonucuna etkili itirazlar karşılıksız bırakılamaz. Soyut ve yalnız geciktirme amaçlı itirazlar ise gerekçeli şekilde sınırlandırılabilir. 214’ün usul ekonomisi ile savunma hakkı arasındaki dengesi ancak bu ayrım korunursa sürdürülebilir.

VI. En sık yanlış uygulamalar; imza sahibini hiç çağırmamak, rapordaki hukuki nitelendirmeyi aynen benimsemek ve teknik itirazı dosya uzatma saymaktır

Birinci yanlışlık, raporun resmî veya kurumsal nitelikte olmasını eleştiriden bağışık saymaktır. Adli Tıp Kurumu, emniyet laboratuvarı, banka, BTK veya başka bir resmî kurum tarafından düzenlenmiş olması, raporun tartışılmaz olduğu anlamına gelmez. Mahkeme, kurumun otoritesini gerekçe yerine koyamaz. Tarafın yöntem, örnek, zincirleme muhafaza veya yorum katmanı yönünden somut itirazı varsa; bu itiraz raporu hazırlayan kişinin veya kurul üyesinin huzurda açıklama yapmasını gerektirebilir.

İkinci yanlışlık, bilirkişinin hukuki nitelendirme cümlelerini hükme doğrudan aktarmaktır. Bilirkişi “kast vardır”, “meşru savunma yoktur”, “zincirleme suç oluşmuştur”, “cezai sorumluluk tamdır” benzeri hukuki sonuçlar yazdığında, mahkeme bunun bağlayıcı olmadığını açıkça ayırmalıdır. Uzman teknik sınırı aştığında, raporun bu kısmı delil değil yorum fazlalığı niteliği taşır. Ceza hâkimi, teknik tespiti hukuk normuna uygulayan merci olarak bu ayrımı kendisi kurmalıdır. Sınır aşan rapora sessiz kalmak, hüküm yetkisinin dolaylı devri sonucunu doğurur.

Üçüncü yanlışlık, savunmanın uzman görüşünü veya ek rapor talebini otomatik biçimde yargılamayı uzatma amacı saymaktır. Oysa teknik dosyalarda savunmanın etkinliği çoğu zaman tam da bu itiraz kanalından geçmektedir. Taraf, raporun dayandığı veriyi, kullanılan yöntemi veya sonuç cümlesindeki mantık sıçramasını görünür kılıyorsa; mahkeme bu talebi basmakalıp bir ara kararla reddedemez. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin kararı da, savunma uzmanının huzurda dinlenmesinin salt nezaket değil usul gereği olabileceğini teyit etmektedir.

Dördüncü yanlışlık ise, rapor okunurken savunmaya teknik malzemenin eklerini inceleme fırsatı vermemektir. Müdafiin yalnız sonuç sayfasını görmesi, ham veri, fotoğraf eki, laboratuvar çizelgesi veya analiz tablosu olmadan sağlıklı çapraz denetim yapmasına çoğu zaman imkân vermez. Özellikle dijital, adli tıp ve muhasebe dosyalarında ekler asıl tartışmayı taşır. Bu nedenle raporun duruşmada okunması öncesinde ve sonrasında eklerin savunmaya erişilebilir kılınması gerekir. Aksi durumda 214 görünürde işletilmiş olsa da, teknik savunma fiilen kurulamamış olur.

VII. Rapor ve belge dosyalarında kontrol matrisi; yöntem, merci, belge, süre ve itiraz başlığı birlikte düşünülmelidir

214 uygulamasında etkili savunma, raporu soyut olarak tartışmakla değil; yazılı malzemenin hangi hukuki işi gördüğünü sistematik biçimde ayırmakla başlar. Aşağıdaki matris, duruşma öncesi ve celse içi denetimde en fazla iş gören başlıkları toplu biçimde göstermektedir.

VIII. Savunma ve kanun yolu stratejisi; 214 tartışması, teknik malzemeyi hüküm mantığından ayırma işidir

214 dosyalarında en etkili savunma, raporla kavga eden savunma değildir; raporun taşıdığı teknik tespiti, yorum katmanını ve hukuki sonucu birbirinden ayıran savunmadır. Müdafi, önce belgenin niteliğini sabitlemeli; sonra hangi kısmın çekişmeli olduğunu, hangi ekin incelenmesi gerektiğini ve hangi uzmanın huzurda açıklama yapmasının zorunlu olduğunu somutlaştırmalıdır. Mahkeme bu ayrımı kabul etmiyorsa, itirazın dili de aynı somutlukta kurulmalıdır. “Rapor eksiktir” demek yetmez; hangi veri eksik, hangi yöntem belirsiz, hangi sonuç cümlesi dayanak taşımıyor soruları tek tek açılmalıdır.

Kanun yolu bakımından da dosya aynı disiplinle yürütülmelidir. Hüküm, teknik raporun yalnız varlığına dayanıyorsa; mahkemenin rapordaki karşı itirazları neden reddettiği, imza sahibini neden çağırmadığı ve çelişkili raporlar arasındaki tercihini hangi ölçütle yaptığı ayrıca gösterilmelidir. Bu gösterilmediğinde 214 şikâyeti, gerekçe eksikliği, savunma hakkının kısıtlanması ve hukuka aykırı delil değerlendirmesi başlıklarıyla birleşebilir. Özellikle raporun tek veya belirleyici delil rolü oynadığı dosyalarda bu üçlü itiraz ekseni birlikte kurulmalıdır.

Bu plan özellikle adli tıp, dijital delil, finansal kayıt ve kriminal inceleme dosyalarında belirgin sonuç üretmektedir. Çünkü bu dosyalarda teknik rapor, yalnız bir yan delil değil; çoğu zaman suçun sübutuna giden ana yol görünümündedir. Savunma bu ana yoldaki teknik eşikleri görünür kılmazsa, sonraki kanun yolu çoğu zaman yalnız eksikliği tespit etmekle yetinir. Celse içinde kurulan kayıt ise hükmün dayandığı teknik mantığı erken aşamada sınamaya imkân verir.

IX. Bilimsel mütalaa ve özel uzman görüşü; 214 rejiminde savunmanın teknik karşı ağırlığını nasıl kurar?

CMK m. 67/6 ile tanınan bilimsel mütalaa imkânı, 214 dosyalarında teorik değil son derece pratik bir işleve sahiptir. Mahkeme tarafından alınan bilirkişi raporu çoğu zaman dosyada teknik anlatının baskın çerçevesini kurar. Savunma, bu çerçeveyi yalnız sözlü itirazla kırmaya çalıştığında çoğu dosyada zayıf kalmaktadır. Buna karşılık aynı teknik alanda hazırlanmış, yöntemi ve veri tabanı görünür bir bilimsel mütalaa ibraz edildiğinde; mahkeme artık tek sesli rapor alanında karar vermez. Anılan karşı görüş, ya mahkemeyi ek rapora yöneltir ya imza sahibini duruşmaya çağırma ihtiyacını doğurur ya da en azından karar gerekçesini yoğunlaştırır.

Bilimsel mütalaa bu nedenle rapora saldırı aracı değil, teknik tartışmayı usule uygun zemine çeken araç niteliğindedir. Uğur Arslan ile Özdemir’in çalışmalarında da işaret edildiği üzere, özel uzman görüşü tarafın savunma hakkını tamamlayan, fakat hâkimin karar verme yetkisini devralmayan bir mekanizmadır. Mahkeme bu görüşü otomatik olarak üstün tutmak zorunda değildir; ancak hiç tartışmadan geçemez. Özellikle finansal inceleme, imza incelemesi, dijital veri çözümü, tıbbi kusur, otopsi yorumu ve iletişim tespiti dosyalarında teknik karşı görüş sunulması, ilk raporun yöntemsel zaafını daha görünür hâle getirmektedir. Kanaatimizce 214 bakımından bilimsel mütalaa, savunmanın en etkili araçlarından biridir; çünkü tartışmayı “rapora katılmıyoruz” seviyesinden çıkarıp “şu veri, şu yöntem ve şu sonuç ilişkisi hatalıdır” seviyesine taşır.

Ne var ki bilimsel mütalaa da sınırsız bir serbestlik alanı yaratmaz. Mahkeme, tarafça sunulan her uzman görüşünü yeni bilirkişi raporu gibi görmek zorunda değildir. Özel görüş somut veriyle bağlantı kurmuyor, yalnız genel hukuk tezi ileri sürüyor veya teknik sınır aşarak doğrudan hüküm sonucu yazıyorsa; dosyaya katkısı azalır. İşbu nedenle iyi bir karşı uzman görüşü, ilk raporun hangi veri kümesine dayandığını gösteren, hangi yöntemin neden elverişsiz kaldığını açıklayan ve alternatif teknik yorumu şeffaf biçimde kuran görüştür. Böyle bir mütalaa karşısında mahkeme sessiz kalırsa, kanun yolu incelemesinde gerekçe eksikliği daha rahat görünür hâle gelir. Savunma bu yüzden uzman görüşünü yalnız ek belge olarak değil, 214 kapsamında okunan teknik malzemenin ağırlığını dengeleyen yöntemsel bir araç olarak değerlendirmelidir.

Sık sorulan sorular